SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Trí nhớ qua các tuổi

Mang thai hay quên, sau sinh đầu óc lơ mơ: chuyện gì đang diễn ra với trí nhớ của mẹ

Nhiều phụ nữ thấy hay quên khi mang thai và những tháng đầu sau sinh. Nghiên cứu nói gì, vì sao thiếu ngủ là thủ phạm lớn và dấu hiệu nào cần đi khám ngay.

Pregnant woman resting on a rattan chair by a window in a quiet home in Bac Ninh, hand on her belly, face turned toward the garden, soft morning light

Cảm giác hay quên khi mang thai và những tháng đầu sau sinh là điều rất nhiều phụ nữ kể lại: để chìa khoá vào tủ lạnh, đi ra chợ quên mất định mua gì, đang nói thì mất chữ. Các nghiên cứu cho thấy cảm giác ấy không phải tưởng tượng, nhưng mức thay đổi đo được trên các bài thử nhớ thường nhỏ hơn cảm giác của người trong cuộc, và phần lớn được cho là tạm thời.

Bài này giải thích những gì hiện được hiểu về trí nhớ của người mẹ quanh thời kỳ mang thai và sau sinh, vì sao thiếu ngủ và việc phải lo quá nhiều thứ cùng lúc thường là nguyên nhân lớn, và những dấu hiệu không nên đổ cho "đãng trí của mẹ bầu" mà cần đi khám ngay. Bài không thay thế lời khuyên của bác sĩ sản khoa.

Hay quên khi mang thai có thật không

Khi được hỏi, khá nhiều phụ nữ mang thai cho biết họ thấy mình hay quên, khó tập trung hơn trước. Khi các nhà nghiên cứu cho họ làm các bài thử nhớ và so với phụ nữ không mang thai, một số tổng hợp nghiên cứu ghi nhận có sự sụt giảm, nhưng thường ở mức nhỏ, rõ hơn ở một vài loại bài thử và ở những tháng cuối thai kỳ. Không phải nghiên cứu nào cũng thấy điều này, và kết quả còn khác nhau tuỳ cách đo.

Khoảng cách giữa "cảm thấy" và "đo được" có nhiều cách giải thích. Một bài thử nhớ trong phòng yên tĩnh khác xa đời sống thật, nơi người mẹ vừa đi làm, vừa lo khám thai, vừa chuẩn bị đồ cho em bé, vừa mệt mỏi, ngủ không sâu. Trong đời thật, trí nhớ không chỉ phụ thuộc vào khả năng ghi mà còn vào việc đầu óc đang phải ôm bao nhiêu thứ.

Một yếu tố nữa là kỳ vọng. Khi ai cũng nói "mang bầu là não cá vàng", người mẹ dễ chú ý và đếm những lần mình quên hơn trước, trong khi những lần quên tương tự lúc chưa mang thai thì không ai để ý. Điều này không có nghĩa là cảm giác sai, chỉ là nó có thể bị phóng to. Cách nhìn cân bằng là ghi nhận rằng thay đổi có thật với nhiều người, không xem nhẹ cảm giác của người mẹ, nhưng cũng không biến nó thành nỗi lo rằng trí nhớ sẽ hỏng mãi. Với phần lớn người, những gì được ghi nhận cho đến nay nghiêng về phía tạm thời và hồi phục.

Những gì có thể đang ảnh hưởng tới trí nhớ của mẹ

Giấc ngủ bị xé vụn. Ở những tháng cuối, nhiều người ngủ khó vì bụng lớn, đi tiểu đêm, chuột rút, khó thở khi nằm. Sau sinh là những đêm dậy cho con bú. Thiếu ngủ kéo dài là một trong những thứ làm trí nhớ và sự chú ý hụt đi rõ nhất ở bất kỳ ai.

Nội tiết thay đổi lớn. Thai kỳ đi cùng những thay đổi nội tiết rất mạnh, và sau sinh chúng lại đổi nhanh theo chiều ngược lại. Các nhà nghiên cứu cho rằng những thay đổi này có thể tác động tới tâm trạng và khả năng tập trung, dù cơ chế cụ thể với trí nhớ chưa được hiểu đầy đủ.

Não có những thay đổi ghi nhận được. Một số nghiên cứu chụp não ghi nhận thể tích chất xám ở vài vùng thay đổi trong thai kỳ, một phần kéo dài sau sinh. Có giả thuyết cho rằng đây là sự điều chỉnh để người mẹ nhạy hơn với tín hiệu của em bé, không đơn giản là "mất đi". Đây là lĩnh vực còn mới, nên mọi kết luận cần được đọc thận trọng.

Đầu óc phải ôm quá nhiều việc. Lịch khám thai, giấy tờ, đồ sơ sinh, việc cơ quan, việc nhà, lo lắng về sức khoẻ của con. Khi số việc cần nhớ tăng vọt mà thời gian nghỉ giảm, việc quên vài thứ là phản ứng dễ hiểu chứ không phải dấu hiệu hỏng hóc.

Những gì trí nhớ của mẹ vẫn làm rất tốt

Câu chuyện "não cá vàng" thường chỉ kể một nửa. Trong cùng những tháng mà người mẹ quên chìa khoá, quên tên đồng nghiệp, có những thứ họ nhớ kỹ đến mức người xung quanh ngạc nhiên. Nhiều bà mẹ, và cả những người chăm em bé chính trong nhà, nhận ra ở mình những điều như:

  • Phân biệt được tiếng khóc đói, khóc buồn ngủ, khóc khó chịu của con sau vài tuần, trong khi người ngoài nghe chỉ thấy một kiểu khóc.
  • Nhớ lần cuối con bú, lần cuối thay tã, lần cuối con đi ngoài mà không cần ghi, dù cả ngày lẫn lộn.
  • Giật mình tỉnh dậy vì một tiếng động rất nhỏ từ phía nôi, trong khi vẫn ngủ say qua tiếng xe ngoài đường.
  • Nhận ra ngay một thay đổi nhỏ trên da, trong hơi thở hay thói quen bú của con.
  • Nhớ chính xác hướng dẫn của bác sĩ về con, dù quên mất mình định nấu món gì tối nay.

Cách giải thích hợp lý là sự chú ý của người mẹ đang được dồn mạnh vào em bé. Trí nhớ ghi tốt những gì được chú ý, nên phần còn lại của đời sống bị lép vế. Đây là sự sắp xếp lại ưu tiên hơn là một bộ não hỏng. Nói vậy không có nghĩa phải chịu đựng mọi lần quên; chỉ để người mẹ bớt tự trách khi thấy mình quên những việc khác.

Sau sinh: thiếu ngủ thường là thủ phạm lớn nhất

Nhiều bà mẹ kể rằng thời điểm thấy mình "lơ mơ" nhất không phải lúc mang thai mà là vài tháng đầu sau sinh. Điều này dễ hiểu: giấc ngủ bị cắt thành từng đoạn ngắn hai, ba tiếng, đêm này qua đêm khác. Ngủ vụn như vậy, kể cả khi tổng số giờ không quá ít, vẫn khiến người ta mệt và khó tập trung, vì những giai đoạn ngủ sâu bị gián đoạn liên tục.

Ví dụ giả định: một người mẹ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh, con được ba tháng, đi siêu thị với danh sách trong đầu năm món, về nhà chỉ mua được hai, lại mua thêm một gói tã đã có sẵn ở nhà. Chị lo mình "đầu óc có vấn đề". Thực tế, chị đã không ngủ quá ba tiếng liền suốt ba tháng, và ai ở hoàn cảnh đó cũng dễ quên tương tự.

Tin tốt là ở phần đông người, cảm giác lơ mơ giảm dần khi con ngủ dài hơn và nhịp sinh hoạt ổn định lại. Nếu cảm giác này không cải thiện sau khi giấc ngủ đã khá lên, hoặc đi kèm buồn bã, lo âu kéo dài, đó là lúc nên nói với bác sĩ.

Giảm tải cho trí nhớ trong những tháng bận nhất

Không cần cố "luyện trí nhớ" trong lúc đang mang thai hay chăm con nhỏ. Việc hợp lý hơn là bớt bắt trí nhớ gánh những thứ có thể để ngoài đầu.

  1. Ghi mọi việc cần nhớ ra một chỗ duy nhất, giấy hay điện thoại đều được, thay vì rải ở nhiều nơi.
  2. Dùng chuông nhắc cho những việc có giờ: lịch khám thai, lịch tiêm của con, giờ uống thuốc bác sĩ kê.
  3. Đặt chỗ cố định cho chìa khoá, ví, sổ khám thai. Đồ có chỗ thì không phải nhớ chỗ.
  4. Chia việc với người trong nhà một cách rõ ràng: ai lo giấy tờ, ai lo đi chợ, ai thức đêm hôm nào.
  5. Tranh thủ ngủ bù khi em bé ngủ ban ngày nếu được, kể cả chỉ ngắn, thay vì dùng lúc đó để làm việc nhà.
  6. Nói với người thân rằng mình đang hay quên, để họ nhắc nhẹ thay vì trêu chọc.

Những việc này nghe rất thường, nhưng chúng giúp người mẹ bớt cảm giác thất bại mỗi lần quên. Cảm giác thất bại đó, nếu dồn lâu, còn nặng nề hơn bản thân việc quên.

Đãng trí thường gặp và dấu hiệu cần đi khám ngay

Phần lớn chuyện hay quên quanh thời kỳ mang thai và sau sinh là nhẹ. Tuy vậy, có những dấu hiệu tuyệt đối không nên đổ cho "đãng trí của mẹ bầu". Bảng dưới không dùng để tự chẩn đoán, chỉ để biết lúc nào không chờ.

Tình huốngThường gặp, theo dõi thêmCần đi khám ngay hoặc gọi 115
Hay quên đồ, quên việc vặtKhi mệt, thiếu ngủ, nhiều việcQuên kèm lú lẫn, không biết mình đang ở đâu
Đau đầuNhẹ, đỡ khi nghỉĐau đầu dữ dội, nhìn mờ, thấy đốm sáng, phù mặt hoặc tay nhiều, nhất là ở nửa sau thai kỳ hoặc sau sinh
Tâm trạngHay xúc động vài ngày đầu sau sinh, tự đỡ dầnBuồn bã, trống rỗng kéo dài hơn hai tuần, mất hứng thú với mọi thứ, nghĩ tới việc làm hại mình hoặc con
Cơ thểMệt khi ngủ ítCo giật, yếu nửa người, nói khó, méo miệng đột ngột

Với những dấu hiệu ở cột cuối, đừng tự xoay xở hay chờ tới lịch khám tiếp theo. Gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Với chuyện tâm trạng kéo dài, người thân nên chủ động đưa mẹ đi khám, vì người đang trong tình trạng đó thường khó tự đi.

Người thân nên nói gì và không nên nói gì

Câu đùa "mang bầu não cá vàng" có thể vô hại một hai lần, nhưng nghe mỗi ngày thì dễ làm người mẹ mất tự tin, nhất là khi họ đang lo về khả năng chăm con. Những câu như "em lại quên à", "sao dạo này đần thế" khiến người mẹ thấy mình kém đi, trong khi thứ họ cần là bớt việc và được ngủ.

Những điều có ích hơn thường rất cụ thể: nhận một ca đêm cho con, tự lo lịch tiêm của con, nhắc nhẹ thay vì trách, và để ý tâm trạng của mẹ chứ không chỉ để ý em bé. Khi người mẹ kể rằng mình thấy lơ mơ, buồn bã hoặc lo âu nhiều, đừng gạt đi bằng câu "ai sinh con chẳng thế".

Điều đáng nói nữa là không có thuốc hay thực phẩm chức năng nào được trang khuyên dùng để "bổ não cho mẹ bầu". Mọi loại thuốc, kể cả loại được quảng cáo là tự nhiên, nên hỏi bác sĩ sản khoa trước khi dùng trong thai kỳ và thời gian cho con bú.

Câu hỏi thường gặp

Mang thai hay quên có ảnh hưởng lâu dài tới trí nhớ không?

Theo hiểu biết hiện nay, phần lớn thay đổi về trí nhớ quanh thời kỳ mang thai và sau sinh là nhỏ và tạm thời, cải thiện dần khi giấc ngủ và sinh hoạt ổn định. Đây vẫn là lĩnh vực đang được nghiên cứu, nên nếu lo lắng kéo dài, hãy trao đổi với bác sĩ.

Hay quên khi mang thai thường rõ nhất vào lúc nào?

Nhiều người thấy rõ hơn ở những tháng cuối thai kỳ, khi giấc ngủ khó và cơ thể mệt hơn, và ở vài tháng đầu sau sinh vì phải thức đêm cho con bú. Mỗi người mỗi khác, có người hầu như không thấy thay đổi gì.

Sau sinh bao lâu thì đầu óc tỉnh táo lại?

Không có mốc chung. Với nhiều người, cảm giác lơ mơ giảm dần khi con ngủ được những giấc dài hơn và mẹ được ngủ liền mạch hơn. Nếu giấc ngủ đã khá lên mà vẫn thấy lơ mơ, buồn bã hoặc lo âu kéo dài, nên đi khám.

Có nên uống thuốc bổ não khi mang thai để đỡ quên không?

Trang không khuyên dùng thuốc bổ não hay thực phẩm chức năng cho mục đích này. Mọi loại thuốc và sản phẩm bổ sung trong thai kỳ và lúc cho con bú cần được bác sĩ sản khoa xem xét, vì có thể ảnh hưởng tới cả mẹ và con.

Làm sao phân biệt mệt mỏi sau sinh với trầm cảm sau sinh?

Chỉ bác sĩ mới đánh giá được. Mệt mỏi thường đỡ khi được ngủ và nghỉ ngơi. Nếu buồn bã, trống rỗng, mất hứng thú kéo dài hơn khoảng hai tuần, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay con, cần đi khám ngay và người thân nên chủ động đưa đi.

Người bố có bị hay quên khi có con nhỏ không?

Người bố cũng thiếu ngủ và phải lo nhiều việc hơn khi nhà có em bé, nên nhiều người cũng thấy mình đãng trí hơn. Điều này cho thấy giấc ngủ và áp lực đóng góp lớn vào chuyện hay quên, không chỉ riêng thay đổi nội tiết ở người mẹ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138