SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Lời đồn về trí nhớ

Nhai kẹo cao su có giúp nhớ bài không: thí nghiệm gây chú ý và những lần thử lại

Nhai kẹo cao su lúc học có giúp nhớ hơn? Kết quả ban đầu gây chú ý, các lần thử lại không đồng đều. Điều khá chắc, điều chưa rõ và nên dùng ra sao.

Library reading room in Ho Chi Minh City, young woman at a long wooden table chewing, chin resting on hand, closed notebooks, seen in profile from far, golden late light

Nhai kẹo cao su chưa được chứng minh là giúp nhớ bài tốt hơn; một vài nghiên cứu ban đầu báo cáo lợi ích, nhưng nhiều lần thử lại sau đó không thấy kết quả tương tự, và một số còn thấy nhai làm giảm nhẹ khả năng nhớ thứ tự. Điều có phần chắc hơn là nhai có thể làm một số người thấy tỉnh táo hơn trong thời gian ngắn — chuyện khác với nhớ lâu.

Lời đồn này là một ví dụ đẹp cho cách một phát hiện thú vị lan nhanh hơn những lần kiểm tra lại nó. Mục từ này kể câu chuyện đó, tách phần khá chắc khỏi phần chưa rõ, và gợi ý cách dùng kẹo cao su nếu bạn thích, mà không đặt kỳ vọng sai.

Lời đồn bắt đầu từ đâu

Khoảng đầu những năm 2000, một nghiên cứu ở Anh được báo chí nhiều nước đưa tin: nhóm người nhai kẹo cao su nhớ lại danh sách từ tốt hơn nhóm không nhai. Tin tức dạng "mẹo đơn giản giúp nhớ bài" luôn được đọc nhiều, nhất là vào mùa thi, và chẳng bao lâu câu "nhai kẹo cao su giúp nhớ lâu" đã trở thành kiến thức phổ thông với nhiều học sinh.

Lời giải thích đi kèm nghe khá hợp lý: nhai làm tim đập nhanh hơn một chút, máu lên não nhiều hơn, người tỉnh táo hơn. Một số người còn nhắc tới giả thuyết trí nhớ theo bối cảnh: nếu bạn nhai kẹo khi học và cũng nhai khi thi, cảm giác giống nhau sẽ giúp gợi lại bài.

Những gì báo chí ít kể là các nhóm nghiên cứu khác sau đó đã thử làm lại thí nghiệm. Đây là bước bình thường và cần thiết của khoa học: một kết quả chỉ đáng tin khi nhiều người, ở nhiều nơi, làm lại mà vẫn thấy. Và ở bước này, lời đồn bắt đầu lung lay.

Những lần thử lại cho thấy gì

Kết quả không đồng đều. Một số nghiên cứu về sau thấy nhai kẹo có lợi nhỏ cho vài bài nhớ, một số không thấy khác biệt, và một số thấy bất lợi. Khi các kết quả trái chiều nhau như vậy, cách hiểu thận trọng là: nếu có tác dụng, nó nhỏ và phụ thuộc nhiều vào điều kiện.

Có thể làm giảm khả năng nhớ thứ tự. Vài thí nghiệm ghi nhận việc nhai liên tục làm người ta nhớ thứ tự một dãy chữ, dãy số kém đi chút ít. Một cách giải thích được đưa ra là cử động nhai đều đặn chen vào nhịp nhẩm thầm mà ta vẫn dùng để giữ thứ tự trong đầu.

Tỉnh táo hơn, nhưng không chắc nhớ lâu hơn. Một số nghiên cứu ghi nhận người nhai cảm thấy tỉnh táo, ít buồn ngủ hơn trong một khoảng ngắn. Cảm giác này có thể giúp giữ sự chú ý khi làm việc đơn điệu, nhưng không có nghĩa thông tin được lưu vào trí nhớ dài hạn tốt hơn.

Hiệu ứng bối cảnh không ổn định. Ý tưởng nhai cùng một loại kẹo khi học và khi thi để "gợi lại" đã được thử, và kết quả cũng không nhất quán. Trí nhớ theo bối cảnh là hiện tượng có thật, nhưng hương vị kẹo cao su có vẻ là một gợi ý khá yếu.

Vì sao một phát hiện đẹp lại khó lặp lại

Câu chuyện kẹo cao su không có gì xấu hổ cho người làm nghiên cứu đầu tiên; nó cho thấy khoa học vận hành thế nào. Nghiên cứu ban đầu thường có ít người tham gia, và với ít người, may rủi có thể tạo ra một khác biệt trông như thật. Những kết quả bất ngờ, thú vị lại dễ được đăng và đưa tin hơn những kết quả "không thấy gì", nên công chúng thường chỉ nghe phần đầu của câu chuyện.

Khi các nhóm khác làm lại với nhiều người hơn, đo cẩn thận hơn, phần may rủi bị loại dần, và hiệu ứng thật — nếu có — lộ ra với kích thước nhỏ hơn. Trong nhiều lĩnh vực tâm lý học, không ít hiệu ứng nổi tiếng đã trải qua đúng quá trình này. Điều đó không có nghĩa mọi nghiên cứu đều đáng ngờ; nó chỉ nhắc ta đừng vội đổi thói quen chỉ vì một bản tin.

Một bài học dùng được cho mọi lời đồn trí nhớ: khi nghe "nghiên cứu cho thấy", hãy hỏi đó là một nghiên cứu hay nhiều nghiên cứu, có ai làm lại chưa, và hiệu ứng lớn tới mức nào trong đời thực. Một khác biệt có ý nghĩa thống kê trong phòng thí nghiệm có thể chỉ là vài từ nhớ thêm trong một danh sách dài.

Lời đồn và điều đã biết

Bảng dưới gom những câu hay nghe về kẹo cao su và việc học, kèm mức độ có cơ sở theo hiểu biết hiện nay.

Câu hay ngheĐiều đã biếtCách hiểu hợp lý
Nhai kẹo cao su giúp nhớ bài lâu hơnKết quả trái chiều, không được lặp lại ổn địnhĐừng trông vào nó để nhớ bài
Nhai kẹo khi thi để gợi lại bàiHiệu ứng bối cảnh với kẹo không ổn địnhKhông cần cố tạo thói quen này
Nhai kẹo giúp tỉnh táoMột số người thấy tỉnh hơn trong thời gian ngắnCó thể có ích khi buồn ngủ, mức độ khác nhau
Nhai kẹo giúp tập trungVới có người giúp, có người lại xao nhãngTự để ý xem mình thuộc nhóm nào
Nhai kẹo không ảnh hưởng gìCó thể làm nhớ thứ tự kém đi chút ítCẩn thận với bài cần nhớ dãy, thứ tự

Nhìn tổng thể, kẹo cao su là một thói quen cá nhân trung tính: không phải bí quyết, cũng không phải thứ cần cấm. Cái sai chỉ nằm ở kỳ vọng.

Tự quan sát: nhai và không nhai, bạn thấy khác gì

Nghiên cứu cho kết quả trung bình của nhiều người; bạn có thể tò mò xem riêng mình ra sao. Cách làm dưới đây không phải thí nghiệm khoa học, chỉ là một lần tự quan sát có trật tự hơn cảm giác.

  1. Chọn hai phần bài có độ khó tương đương, chẳng hạn hai trang từ vựng cùng chủ đề hoặc hai đoạn lịch sử cùng độ dài.
  2. Học phần thứ nhất trong khoảng hai mươi phút có nhai kẹo; hôm sau, cùng giờ, học phần thứ hai không nhai.
  3. Sau mỗi buổi khoảng một ngày, tự viết lại những gì nhớ được mà không nhìn sách, rồi đối chiếu.
  4. Ghi thêm cảm nhận: buổi nào thấy tỉnh hơn, buổi nào dễ xao nhãng hơn.
  5. Lặp lại vài lần, đổi thứ tự, vì một lần duy nhất có thể chỉ phản ánh hôm đó bạn mệt hay khoẻ.

Phần lớn người làm sẽ thấy khác biệt nhỏ và không ổn định, đúng như các nghiên cứu. Nếu bạn thấy rõ ràng mình tập trung hơn khi nhai, cứ giữ thói quen; nếu không thấy gì, bạn đã tiết kiệm được một khoản tiền kẹo và một nỗi băn khoăn.

Nếu thích nhai kẹo khi học, nên lưu ý gì

Nếu bạn đã quen nhai kẹo khi làm việc và thấy dễ chịu, không có lý do gì phải bỏ. Một vài lưu ý giúp thói quen này không thành phiền toái:

  • Đừng thay việc học bằng mẹo. Hiểu bài, tự nhắc lại, ngủ đủ vẫn là phần chính.
  • Để ý tác dụng ngược. Nếu bài cần nhớ thứ tự — một quy trình, một dãy số — thử học khi không nhai xem có dễ hơn không.
  • Tôn trọng nơi học, nơi thi. Nhiều lớp học, phòng thi, thư viện không cho phép nhai kẹo; đọc nội quy trước.
  • Chọn loại không đường nếu nhai thường xuyên. Đây là lời khuyên phổ biến cho răng miệng; nếu có vấn đề về răng, hàm, nên hỏi nha sĩ.
  • Không nhai quá lâu. Nhai liên tục nhiều giờ có thể gây mỏi hàm; ai có vấn đề khớp thái dương hàm nên thận trọng.
  • Bỏ bã đúng chỗ. Bã kẹo dính bàn ghế, sàn nhà là chuyện nhỏ nhưng gây phiền cho người khác.

Những lưu ý này nghe hiển nhiên, nhưng chúng giúp bạn giữ kẹo cao su ở đúng vị trí của nó: một thói quen nhỏ, không phải một công cụ học tập.

Điều nên làm thay khi cần tỉnh táo để học

Nhiều người tìm tới kẹo cao su vì buồn ngủ khi học. Trong trường hợp này, nguyên nhân gốc thường là thiếu ngủ, ngồi quá lâu một chỗ, hoặc học vào giờ cơ thể đã mệt. Một vài phút đứng dậy đi lại, rửa mặt, mở cửa sổ cho thoáng thường làm tỉnh tương đương hoặc hơn, mà không có tác dụng phụ.

Chia buổi học thành từng quãng ngắn có nghỉ xen giữa cũng giúp giữ sự chú ý. Khi đầu óc đã mệt rã rời, cố ngồi thêm thường ít hiệu quả hơn là ngủ sớm rồi học tiếp vào sáng hôm sau.

Và nếu bạn thường xuyên buồn ngủ ban ngày dù đã ngủ đủ giờ, đó là điều nên hỏi bác sĩ, vì có những vấn đề về giấc ngủ cần được khám. Kẹo cao su, cà phê hay nước tăng lực có thể che đi cơn buồn ngủ trong chốc lát, nhưng không giải quyết được nguyên nhân.

Kẹo cao su, cà phê, nước tăng lực: cùng một loại kỳ vọng

Mùa thi nào cũng có những thứ được truyền tai như "trợ thủ": kẹo cao su, cà phê đậm, nước tăng lực, viên ngậm the mát. Chúng có điểm chung là làm người ta thấy tỉnh, thấy có thêm sức, và cảm giác ấy dễ bị hiểu thành "học vào hơn". Trong đó, cà phê là thứ có nhiều nghiên cứu nhất về sự tỉnh táo, và kết luận phổ biến là nó giúp chống buồn ngủ ở mức vừa phải, nhưng uống nhiều hoặc uống muộn lại làm mất ngủ.

Chính chữ "mất ngủ" làm cả nhóm này trở nên đáng dè chừng với việc nhớ bài. Một đêm ngủ kém sau buổi học dài có thể làm mất phần lớn công sức củng cố bài. Nước tăng lực có lượng chất kích thích và đường không nhỏ, càng không hợp với học sinh nhỏ tuổi.

Kẹo cao su, xét riêng, là thứ nhẹ nhàng nhất trong nhóm: không có chất kích thích đáng kể nếu là loại thường, không ảnh hưởng giấc ngủ. Vì vậy nếu phải chọn một thói quen "cho tỉnh" thì nó ít rủi ro hơn. Nhưng điều đáng nhớ không phải là chọn thứ nào, mà là không thứ nào trong số đó thay được việc ngủ đủ và học lúc đầu óc còn tươi.

Câu hỏi thường gặp

Nhai kẹo cao su vị bạc hà có tác dụng hơn vị khác không?

Chưa có bằng chứng thuyết phục rằng vị bạc hà giúp nhớ bài tốt hơn. Một số người thấy vị the mát làm tỉnh hơn, nhưng đó là cảm nhận cá nhân. Nếu bạn thích vị đó và thấy dễ chịu, cứ dùng, chỉ đừng kỳ vọng nó thay việc ôn bài.

Trẻ em có nên nhai kẹo cao su khi học bài không?

Trẻ nhỏ có nguy cơ hóc nếu nuốt nhầm, nên cần cân nhắc theo tuổi và có người lớn trông. Với việc học, không có lý do gì để khuyến khích trẻ nhai kẹo; giờ học ngắn, nghỉ giữa giờ và ngủ đủ có ích hơn nhiều.

Nhai kẹo cao su có giúp giảm căng thẳng trước kỳ thi không?

Một số người thấy việc nhai giúp họ bớt bồn chồn, và có vài nghiên cứu ghi nhận cảm nhận như vậy, nhưng kết quả không thống nhất. Hít thở chậm, đến sớm, chuẩn bị đồ dùng từ tối hôm trước là những cách quen thuộc hơn để bớt hồi hộp.

Ăn vặt khi học có giúp nhớ như nhai kẹo không?

Không có cơ sở để nói ăn vặt giúp nhớ. Đói lả thì khó tập trung, nên một bữa nhẹ đúng lúc có ích, nhưng ăn liên tục khi học dễ làm xao nhãng và không làm bài vào đầu nhanh hơn.

Tại sao thầy cô thường cấm nhai kẹo trong lớp?

Chủ yếu vì phép lịch sự, vệ sinh và sự tập trung chung của lớp: tiếng nhai, bã kẹo dính bàn ghế, học sinh nói khó khi được gọi. Đây là quy định về nề nếp, không liên quan tới việc kẹo cao su tốt hay xấu cho trí nhớ.

Có nên tin những mẹo học thi lan truyền trên mạng không?

Nên đọc với thái độ tò mò nhưng tỉnh táo. Hỏi xem mẹo đó dựa trên điều gì, có nhiều người kiểm chứng chưa, và nếu làm theo thì mất gì. Mẹo rẻ, vô hại thì thử cũng được; mẹo tốn tiền hoặc thay thế giấc ngủ, việc ôn bài thì nên dè chừng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138