Thử thách nhớ chuỗi việc nhà là một người dặn liền một mạch vài việc nhỏ, người kia nghe đúng một lần rồi đi làm theo đúng thứ tự. Ví dụ: lấy chiếc khăn trên ghế, đặt vào giỏ đồ giặt, mang cái cốc ra bồn rửa, rồi quay lại vỗ tay hai cái. Người làm xong quay về báo cáo, cả nhà kiểm xem có sót hay đảo việc nào không.
Nghe thì giống sai vặt, nhưng khi được đặt thành thử thách có luật rõ, trẻ con lại hăng hái hẳn, và người lớn cũng ngạc nhiên vì mình dễ quên việc thứ tư đến thế nào. Bài này gợi ý cách làm buổi đầu, chuỗi việc mẫu theo độ tuổi, những biến thể làm cả nhà cười, và những việc tuyệt đối không đưa vào chuỗi khi người làm là trẻ nhỏ.
Vì sao nhớ một chuỗi việc khó hơn nhớ từng việc
Dặn một việc thì ai cũng nhớ. Dặn ba việc, đa số vẫn ổn. Từ bốn, năm việc trở lên, người nghe bắt đầu đánh rơi: thường là việc ở giữa chuỗi, hoặc đảo thứ tự hai việc gần giống nhau. Lý do nằm ở chỗ chuỗi việc đòi hai thứ cùng lúc: nhớ có những việc gì và nhớ chúng theo thứ tự nào. Trong lúc đang làm việc thứ hai, đầu óc vẫn phải giữ ba việc còn lại, mà đi qua một cánh cửa hay thấy một món đồ hấp dẫn trên đường là đủ làm rơi mất một việc.
Trẻ em quen với việc được dặn từng việc một, nên một chuỗi dài là thử thách thật sự. Người lớn thì quen tự ghi nhớ việc cần làm hoặc ghi vào điện thoại, nên khi phải nghe một lần và làm liền, nhiều người lúng túng không kém gì trẻ. Chính vì vậy đây là thử thách mà cả nhà có thể làm ngang hàng nhau, chỉ cần chỉnh độ dài chuỗi cho từng người.
Điểm hay khác: thử thách gắn với cơ thể. Người làm phải đi lại, cầm nắm, mở cửa. Với trẻ hiếu động, kiểu thử thách vừa nhớ vừa chạy này dễ giữ chân hơn nhiều so với ngồi yên một chỗ.
Cách làm buổi đầu tiên
Buổi đầu nên chọn một khoảng thời gian thong thả, nhà gọn gàng, không ai đang vội. Các bước gợi ý:
- Chọn vùng an toàn. Giới hạn chuỗi việc trong phòng khách, phòng ngủ và lối đi, không vào bếp đang nấu, không ra ban công, không lên cầu thang nếu người làm còn nhỏ.
- Bắt đầu với ba việc. Người dặn nói chậm, rõ, một lần duy nhất. Ví dụ: chạm tay vào cửa sổ, mang cuốn sách về giá, ngồi xuống ghế và giơ hai tay.
- Cho người làm nhắc lại trước khi đi, nếu muốn. Ở mức dễ, người làm được nhắc lại một lần thành tiếng. Ở mức khó hơn thì không được nhắc lại.
- Làm và báo cáo. Xong việc cuối, người làm quay về kể lại mình đã làm gì theo thứ tự. Phần kể lại này giúp cả nhà cùng kiểm và là một lần nhớ nữa.
- Đối chiếu nhẹ nhàng. Người dặn nhắc lại chuỗi gốc. Nếu sót, cả nhà cùng xem sót việc nào và đoán vì sao, ví dụ vì việc đó nằm giữa hai việc giống nhau.
- Đổi vai. Người vừa làm trở thành người dặn. Trẻ con thường dặn những chuỗi rất buồn cười cho bố mẹ, và đó là một nửa niềm vui của thử thách.
Khi ai đó làm đúng hai lần liền, thêm một việc vào chuỗi của người đó. Mỗi người có độ dài chuỗi riêng, không ai phải theo độ dài của người khác.
Chuỗi việc mẫu theo độ tuổi
Số việc trong bảng chỉ là gợi ý khởi đầu. Mỗi trẻ một khác, bạn nhìn phản ứng của trẻ để tăng hay giảm. Tất cả các ví dụ đều là việc nhẹ, trong vùng an toàn của nhà.
| Độ tuổi | Số việc khởi đầu | Ví dụ chuỗi |
|---|---|---|
| 3–4 tuổi | 2 việc | mang dép vào góc, rồi ôm gối lại đây |
| 5–6 tuổi | 3 việc | cất bút vào hộp, kéo rèm cửa, nhảy lò cò về chỗ ngồi |
| 7–9 tuổi | 4 việc | gấp khăn, đặt lên ghế, tắt đèn phòng ngủ, mang cho bà cái quạt nan |
| 10–12 tuổi | 5 việc | như trên, thêm một việc có điều kiện: nếu cửa sổ đang mở thì đóng lại |
| Trẻ lớn, người lớn | 6–7 việc | chuỗi có việc ngược thói quen, như cầm cốc bằng tay trái, đi lùi ba bước |
Việc có điều kiện ("nếu… thì…") và việc ngược thói quen làm chuỗi khó lên rất nhanh, nên chỉ thêm khi người làm đã quen. Với người lớn, một chuỗi bảy việc có hai việc ngược thói quen thường đủ để cả nhà được xem một màn lúng túng vui vẻ.
Những biến thể làm thử thách đổi vị
Chuỗi động tác tại chỗ. Không cần đi lại: người dặn đưa ra một dãy động tác như vỗ tay, chạm mũi, xoay một vòng, ngồi xuống. Hợp khi nhà chật hoặc trời mưa không chạy nhảy được.
Chuỗi ngược. Nghe chuỗi xong, làm từ việc cuối về việc đầu. Đảo thứ tự trong đầu là việc khó, nên chỉ dùng chuỗi ba bốn việc cho biến thể này.
Nhắn tin miệng. Người dặn nhờ trẻ mang một lời nhắn gồm vài ý sang cho bà ở phòng bên: "Mẹ bảo tối nay ăn canh chua, bố về muộn, bà nhớ uống nước." Bà xác nhận lại với mẹ. Đây là chuỗi ý chứ không phải chuỗi việc, và cũng là kỹ năng dùng hằng ngày.
Danh sách đi chợ cộng dồn. Người thứ nhất nói "Bà đi chợ mua rau", người thứ hai nhắc lại và thêm một món, cứ thế vòng quanh. Đây là biến thể ngồi một chỗ, càng về sau càng dài, ai quên thì cả nhà cùng nhắc chứ không ai bị loại.
Chuỗi bằng hình. Với trẻ chưa biết đọc, người lớn vẽ ba bốn hình đơn giản theo thứ tự lên giấy, cho trẻ nhìn một lúc rồi úp lại. Trẻ đi làm theo trí nhớ về các hình.
Người dặn là trẻ nhỏ nhất. Để em út dặn cả nhà một chuỗi. Trẻ học cách nói rõ ràng, có thứ tự, và rất thích thấy người lớn chạy theo lời mình.
Việc không bao giờ đưa vào chuỗi khi người làm là trẻ
Vì người làm đang tập trung nhớ, họ ít để ý nguy hiểm xung quanh hơn bình thường. Với trẻ, mọi việc trong chuỗi phải an toàn ngay cả khi làm vội. Các việc dưới đây không đưa vào:
- Đụng vào bếp, nồi đang nấu, ấm nước nóng, bình nóng lạnh.
- Cắm, rút phích điện, bật tắt thiết bị điện có dây kéo dài, chạm vào ổ cắm.
- Cầm dao, kéo, đồ thuỷ tinh dễ vỡ, chai lọ hoá chất tẩy rửa, thuốc.
- Leo lên ghế, bàn, kệ để lấy đồ trên cao; đi lên xuống cầu thang khi đang vội.
- Mở cửa ra ngoài, ra ban công, ra sân có cổng mở ra đường.
- Mang vật nặng hoặc cồng kềnh che tầm nhìn, như chồng sách cao hay chậu cây.
Chuỗi việc cũng không nên biến thành cách sai trẻ làm việc nhà thật mà người lớn ngại làm. Trẻ rất nhạy với chuyện này; khi nhận ra "thử thách" chỉ là sai vặt đội lốt, trẻ sẽ mất hứng ngay. Thỉnh thoảng lồng một việc nhà thật như cất gọn dép thì không sao, miễn phần lớn chuỗi là việc vui và vô hại.
Khi trẻ quên giữa chừng hoặc làm sai thứ tự
Trẻ đứng giữa phòng, ngẩn ra không nhớ việc tiếp theo là cảnh rất thường gặp. Người lớn nên tránh gọi to nhắc ngay, cũng tránh câu "vừa dặn xong đã quên". Cho trẻ vài giây; nhiều khi trẻ tự nhớ ra khi nhìn quanh. Nếu trẻ vẫn bí, có thể gợi bằng một cử chỉ nhỏ, như chỉ về phía cửa sổ, thay vì nói thẳng việc đó ra.
Khi trẻ về báo cáo mà thiếu việc, cả nhà cùng tìm xem việc nào bị rơi. Câu hỏi hay là "con nghĩ vì sao việc đó dễ quên nhỉ?" Trẻ thường tự đưa ra lý do rất đúng: hai việc giống nhau, việc đó nằm ở giữa, hoặc trên đường đi con thấy con mèo. Tự nhận ra điều này có ích hơn nhiều so với được khen hay bị nhắc.
Trẻ so với chính mình là đủ. Tuần trước con làm đúng chuỗi ba việc, tuần này con làm được bốn: đó là điều đáng nói với con. Không cần nói "anh con hồi bằng tuổi con làm được năm việc". Với người lớn cũng vậy, mỗi người tự đặt độ dài chuỗi của mình, và việc người lớn thỉnh thoảng làm sai trước mặt trẻ lại giúp trẻ thấy quên là chuyện ai cũng gặp.
Có một tình huống nên để ý riêng: trẻ quên giữa chừng vì bị cuốn vào thứ khác trên đường, như con mèo nằm ở cửa hay món đồ chơi rơi dưới gầm bàn. Đây không phải lỗi, mà là một phần tự nhiên của thử thách. Có thể biến chính điều đó thành biến thể: người dặn cố ý đặt một món hấp dẫn trên lối đi, và người làm phải đi qua mà không bị kéo đi mất. Trẻ thường rất khoái khi tự giữ được mình qua được cái bẫy nhỏ này.
Vì sao thử thách nhớ chuỗi việc được trẻ thích
Trẻ con thích được tin giao việc, thích chạy đi chạy lại và thích được về báo cáo "con làm xong rồi". Thử thách nhớ chuỗi việc gom cả ba điều đó lại. Nó còn có một chút hồi hộp: liệu mình có nhớ đủ không, và một kết thúc rõ ràng khi cả nhà đối chiếu.
Đổi vai là phần trẻ chờ đợi nhất. Được dặn bố đi lùi ba bước, nhảy lò cò rồi mang chiếc dép bên trái lại đây, trẻ cười nghiêng ngả khi thấy người lớn làm sai. Khoảnh khắc người lớn quên làm trẻ thấy gần gũi và cũng hiểu rằng nhớ một chuỗi dài là việc khó thật, không phải chỉ mình con thấy khó.
Với gia đình đông thế hệ, ông bà có thể làm người dặn, giọng chậm rãi và những việc quen thuộc như mang cái quạt nan, cất cái ấm tích. Không cần ai giỏi hơn ai; buổi tối có thêm mười lăm phút cả nhà đi lại, cười và nói chuyện với nhau là đã đạt mục đích.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi bắt đầu làm được thử thách nhớ chuỗi việc?
Nhiều trẻ khoảng ba tuổi đã làm được chuỗi hai việc đơn giản như mang dép vào góc rồi ôm gối lại. Từ năm, sáu tuổi, chuỗi ba việc thường vừa sức. Đây chỉ là mốc tham khảo; bạn quan sát trẻ nhà mình rồi tăng giảm, không cần so với trẻ khác.
Có nên cho trẻ nhắc lại chuỗi việc trước khi đi làm không?
Ở mức dễ thì nên. Nhắc lại thành tiếng giúp trẻ giữ chuỗi trong đầu tốt hơn, và cũng giúp người dặn biết trẻ đã nghe đúng chưa. Khi trẻ đã quen, có thể bỏ bước nhắc lại để thử thách khó hơn một chút.
Con hay quên việc ở giữa chuỗi có phải do không tập trung?
Không hẳn. Việc ở giữa chuỗi là việc dễ rơi nhất với hầu hết mọi người, kể cả người lớn. Việc đầu và việc cuối thường được nhớ tốt hơn. Nếu trẻ quên nhiều trong mọi việc đời thường và bạn thấy lo, nên trao đổi với giáo viên hoặc bác sĩ nhi.
Thử thách nhớ chuỗi việc có dùng được cho ông bà không?
Được, nhưng nên để ông bà làm người dặn nhiều hơn là người chạy đi làm. Nếu ông bà muốn làm, chọn việc nhẹ, ít đi lại, không lên xuống bậc, và chuỗi ngắn. Mục đích là vui cùng con cháu, không phải kiểm tra trí nhớ của người lớn tuổi.
Có thể làm thử thách này ngoài sân hoặc ngoài đường không?
Ngoài sân có cổng đóng thì được, với điều kiện người lớn quan sát được toàn bộ khu vực. Ngoài đường, ngõ xóm có xe qua lại thì không nên, vì khi đang tập trung nhớ, trẻ dễ chạy ra mà không nhìn xe. Thử thách nhớ đường có cách làm riêng, luôn có người lớn đi kèm.
Làm sao để anh chị em khác tuổi cùng làm mà không so nhau?
Mỗi trẻ có độ dài chuỗi riêng, người lớn nói rõ từ đầu rằng mỗi người một mức. Không công bố ai làm đúng bao nhiêu việc. Khen trẻ theo tiến bộ của chính trẻ, và cho trẻ lớn làm người dặn em nhỏ để trẻ lớn có vai riêng của mình.