SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Thử thách trí nhớ vui cho cả nhà

Thử thách nhớ giai điệu: vỗ lại nhịp, ngân lại câu hát và đoán bài từ vài nốt

Ba thử thách nhớ giai điệu cho cả nhà: vỗ lại nhịp, ngân lại câu hát, đoán bài từ vài nốt. Không cần nhạc cụ, hợp người ngại hát, có cách chỉnh cho ông bà.

Grandmother and granddaughter clapping hands together on a wooden bed in a Ninh Binh countryside house, soft window light, a bamboo flute lying on the blanket, faces softly blurred

Thử thách nhớ giai điệu có ba dạng dễ làm nhất: một người vỗ một chuỗi nhịp và người khác vỗ lại y hệt; một người ngân một câu nhạc và người khác ngân lại; một người ngân vài nốt đầu của bài hát quen và cả nhà đoán tên bài. Không cần nhạc cụ, không cần biết đọc nhạc, không cần hát hay.

Ba dạng này dùng đôi tai và đôi tay thay cho đôi mắt, nên là bổ sung tốt cho các thử thách nhìn đồ, nhìn tranh. Chúng cũng hợp với người lớn tuổi, vì những giai điệu nghe từ thuở nhỏ thường được giữ rất lâu. Bài này đi qua từng dạng, các biến thể theo tuổi, cách chăm sóc đôi tai và cách mời người ngại hát cùng tham gia.

Nhớ giai điệu, nhớ nhịp khác gì nhớ hình ảnh

Nhìn một khay đồ, bạn thấy mọi thứ cùng lúc và có thể quét đi quét lại. Nghe một câu nhạc thì khác: âm thanh đến rồi đi theo thời gian, nghe xong là hết, không quay lại được. Để vỗ lại một chuỗi nhịp, bạn phải giữ nó trong đầu theo đúng thứ tự trước sau, độ dài ngắn của từng tiếng và khoảng lặng ở giữa. Đó là một kiểu nhớ rất khác với nhìn.

Nhiều người để ý thấy mình thuộc giai điệu một bài hát dễ hơn thuộc lời của nó, và những bài nghe từ bé có thể bật ra nguyên vẹn sau hàng chục năm. Các nhà nghiên cứu vẫn đang tìm hiểu vì sao trí nhớ âm nhạc có vẻ bền như vậy; có nhiều giả thuyết, chưa có câu trả lời ngắn gọn, nên bạn cứ coi đây là điều thú vị để tự quan sát trong nhà mình.

Điều chắc chắn là thử thách nhớ giai điệu không đòi năng khiếu. Người không hát đúng tông vẫn vỗ lại nhịp tốt, người hát lệch vẫn nhận ra bài quen từ ba nốt đầu. Vì vậy cả nhà, kể cả người hay nói "nhà này không ai có khiếu nhạc", đều tham gia được.

Dạng thứ nhất: vỗ lại nhịp

Đây là dạng dễ bắt đầu nhất và hợp với cả trẻ ba tuổi. Chỉ cần hai bàn tay, hoặc thêm mặt bàn để gõ.

  1. Người ra nhịp vỗ một chuỗi ngắn. Bắt đầu với ba, bốn tiếng đều nhau: vỗ, vỗ, vỗ. Rồi chuyển sang chuỗi có nhanh chậm: vỗ, vỗ-vỗ, vỗ.
  2. Người làm vỗ lại ngay. Không chờ lâu. Nếu đúng, người ra nhịp thêm một tiếng vào chuỗi sau.
  3. Thêm âm sắc. Khi đã quen, trộn vỗ tay, gõ bàn, giậm chân, búng ngón tay. Chuỗi "vỗ, gõ, gõ, giậm" khó hơn hẳn bốn tiếng vỗ đều.
  4. Thêm khoảng lặng. Một khoảng nghỉ giữa chuỗi là chỗ nhiều người vỗ hụt, vì có xu hướng vỗ dồn cho kín.
  5. Đổi vai sau mỗi lần. Trẻ rất thích ra nhịp cho người lớn vỗ lại, và hay ra những chuỗi rất dài mà chính trẻ cũng không vỗ lại được. Cứ để vậy, đó là phần vui.
  6. Vỗ dây chuyền. Cả nhà ngồi vòng. Người thứ nhất vỗ một nhịp, người thứ hai vỗ lại và thêm một tiếng, cứ thế vòng quanh. Chuỗi dài ra cho đến khi có người vỗ sai, thì bắt đầu chuỗi mới từ người đó.

Ở dạng vỗ dây chuyền, người vỗ sai không bị loại, chỉ là người bắt đầu chuỗi mới. Cách này giúp trẻ không sợ sai, vì sai lại được làm người mở đầu.

Dạng thứ hai và thứ ba: ngân lại câu hát, đoán bài từ vài nốt

Ngân lại câu hát làm như sau: một người ngân một đoạn nhạc ngắn bằng tiếng "la la" hoặc "ư ư", không có lời. Người kia ngân lại. Bắt đầu với đoạn ba bốn nốt, như đầu bài đồng dao quen thuộc. Khi đã quen thì dùng đoạn dài hơn, có lên xuống rõ. Không ai cần hát đúng tông; điều được để ý là hướng đi của giai điệu: lên hay xuống, nốt nào dài, nốt nào ngắn.

Đoán bài từ vài nốt thì vui nhất khi cả nhà có kho bài chung. Người ra đề ngân hai, ba nốt đầu của một bài quen như bài hát thiếu nhi, bài hát ru, bài nhạc hiệu chương trình truyền hình hay xem. Nếu chưa ai đoán ra, ngân thêm một nốt. Người đoán ra không được thưởng gì cả, mà được làm người ra đề lượt sau.

Với trẻ nhỏ, chọn bài trong kho bài con biết: bài hát ở lớp mầm non, đồng dao, bài ru con quen nghe trước giờ ngủ. Với ông bà, chọn bài ông bà hay hát, có khi là những làn điệu dân ca của quê. Một câu hò, một câu ví dặm ngân lên có thể mở ra cả một buổi ông bà kể về thời còn trẻ, và lúc đó thử thách đã thành thứ quý hơn nhiều.

Một mẹo nhỏ để công bằng: người ra đề nên chọn bài mà ít nhất hai người trong nhà biết. Đoán bài chỉ mình mình biết thì không ai đoán được, và buổi tối sẽ chùng xuống.

Chỉnh thử thách theo từng người trong nhà

Cùng một buổi, mỗi người có thể làm ở mức khác nhau mà vẫn ngồi chung một vòng.

Người làmVỗ lại nhịpNgân lại, đoán bài
Trẻ 3–5 tuổiChuỗi 3–4 tiếng vỗ đều, rồi có nhanh chậmNgân lại 3 nốt; đoán bài thiếu nhi quen
Trẻ 6–10 tuổiChuỗi 5–6 tiếng, trộn vỗ và gõNgân lại câu ngắn; đoán bài từ 3–4 nốt
Trẻ lớn, người lớnChuỗi dài, có khoảng lặng, ba âm sắcĐoán bài từ 2 nốt; ngân lại đoạn có lên xuống phức tạp
Ông bàChuỗi vừa phải, ngồi thoải mái, ra nhịp cho cháuRa đề bằng làn điệu quê, đoán bài thời trẻ

Ông bà làm người ra đề thường vui hơn làm người đoán, vì được hát những bài mình thuộc và được con cháu chú ý. Đổi vai linh hoạt, không cần chia lượt cứng nhắc.

Bảng trên chỉ là điểm xuất phát. Có trẻ năm tuổi vỗ lại chuỗi rất dài mà ngân lại thì lúng túng, có người lớn đoán bài cực nhanh mà vỗ nhịp lại hay dồn. Mỗi người tự tìm ra dạng mình thích, và cả nhà không cần đi cùng một tốc độ.

Dựng kho bài chung của nhà để ra đề

Đoán bài từ vài nốt chỉ vui khi kho bài đủ rộng mà vẫn quen. Một cách làm là cả nhà cùng liệt kê bài theo nhóm, mỗi người góp vài bài mình biết chắc, rồi dùng dần qua nhiều buổi.

  • Bài thiếu nhi và đồng dao: những bài con hát ở lớp, những câu đồng dao kiểu Bắc kim thang mà ông bà cũng thuộc. Đây là nhóm cả ba thế hệ cùng đoán được.
  • Bài ru: những câu "à ơi" mẹ, bà hay ru. Giai điệu ru mỗi vùng mỗi khác, nên đây là dịp nghe ông bà ngân theo lối quê mình.
  • Dân ca: một câu hò, câu lý, câu quan họ, câu ví dặm tuỳ quê của người trong nhà. Không cần hát trọn bài, vài câu đầu là đủ ra đề.
  • Bài của bố mẹ thời đi học: các con thường bất ngờ khi biết bố mẹ cũng từng thuộc lòng một bài nào đó, và đây là nhóm làm khó trẻ một cách vui vẻ.
  • Nhạc hiệu quen tai: đoạn nhạc mở đầu chương trình cả nhà hay xem, tiếng chuông xe kem, tiếng nhạc xe rác đi qua ngõ. Không cần là bài hát, chỉ cần là giai điệu ai cũng nghe hằng ngày.
  • Bài do nhà tự nghĩ: một câu hát chế cho con mèo, một câu ngân bố hay dùng để gọi con dậy. Chỉ người trong nhà mới đoán ra, và đó là điểm đáng yêu nhất.

Kho bài nên được bổ sung dần. Mỗi lần ai đó hát một bài lạ mà cả nhà thích, thêm vào kho; sau vài tháng nhà có một danh sách bài chung, vừa là nguồn ra đề, vừa là một kiểu kỷ niệm của gia đình.

Chăm sóc đôi tai và mời người ngại hát

Âm lượng vừa phải. Nếu dùng loa hay điện thoại phát đoạn nhạc để đoán bài, để âm lượng vừa nghe rõ trong phòng, không mở to. Trẻ nhỏ không nên đeo tai nghe để đoán bài trong thời gian dài.

Ông bà nghe kém hơn thì ngồi gần. Người lớn tuổi có thể nghe kém hơn ở những âm cao. Ngồi gần người ra đề, ngân chậm, rõ, ở tông thấp hơn một chút sẽ dễ cho ông bà. Nếu ông bà nghe kém dần rõ rệt hay đột ngột nghe kém một bên tai, nên đưa ông bà đi khám tai mũi họng, đừng coi đó là chuyện tuổi già bình thường.

Người ngại hát vẫn có chỗ. Có người rất ngại cất giọng, kể cả trước người nhà. Họ có thể chỉ tham gia vỗ nhịp, hoặc làm người đoán, hoặc ngân bằng tiếng huýt sáo khe khẽ. Đừng ép hát; thấy cả nhà vui, nhiều người tự nhiên sẽ hát theo.

Không chê giọng ai. Luật của nhà: không ai nhận xét giọng hát của người khác. Thử thách là nhớ giai điệu, không phải thi hát. Một câu đùa "hát như vịt kêu" có thể làm một đứa trẻ thôi hát nhiều năm.

Giờ giấc. Vỗ tay, gõ bàn có thể làm phiền hàng xóm vào buổi tối muộn ở chung cư. Chọn giờ hợp lý hoặc chuyển sang ngân khẽ khi trời đã khuya.

Vì sao thử thách nhớ giai điệu vui và hợp nhiều thế hệ

Âm nhạc kéo người ta lại gần nhau rất nhanh. Chỉ cần một người ngân ba nốt, cả nhà đã nhìn nhau chờ xem ai đoán ra trước, rồi có người hát luôn cả bài. Từ một thử thách nhớ, buổi tối biến thành buổi hát chung, và đó là một kết quả rất tốt.

Thử thách này cũng là cầu nối giữa các thế hệ. Bài hát của ông bà, bài của bố mẹ thời đi học, bài của các con ở trường đặt cạnh nhau. Mỗi người có kho bài riêng, khi ra đề cho nhau, ai cũng phải học thêm bài của người khác. Trẻ con nhiều khi thích thú khi phát hiện ông bà biết hát, và ông bà vui khi cháu nhận ra một làn điệu quê.

Vỗ nhịp còn có một cái hay là ai cũng làm được ngay, kể cả trẻ chưa nói sõi. Nhìn em bé hai tuổi cố vỗ lại ba tiếng của anh chị, cả nhà cười, và em bé cũng cười. Không ai đếm đúng sai, không ai đứng nhất, chỉ có tiếng vỗ tay và những câu hát dở dang.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi có thể vỗ lại nhịp?

Nhiều trẻ khoảng hai, ba tuổi đã vỗ lại được chuỗi hai, ba tiếng đều nhau, dù chưa thật đều tay. Trẻ lớn hơn dần vỗ lại được chuỗi có nhanh chậm và khoảng lặng. Cứ bắt đầu thật ngắn rồi tăng dần theo phản ứng của trẻ.

Nhà không ai hát đúng tông thì có làm thử thách nhớ giai điệu được không?

Được. Vỗ lại nhịp hoàn toàn không cần hát. Ngân lại câu nhạc và đoán bài chỉ cần giữ được hướng lên xuống của giai điệu, không cần đúng tông. Người hát lệch vẫn có thể ra đề cho cả nhà đoán, và thường còn vui hơn.

Có nên dùng nhạc cụ đồ chơi trong thử thách không?

Dùng được trống lắc, mõ gỗ nhỏ hoặc thìa gõ vào cốc nhựa để thêm âm sắc. Tránh đồ có chi tiết nhỏ nếu trong nhà có trẻ dưới ba tuổi, và tránh gõ vào đồ thuỷ tinh. Hai bàn tay và mặt bàn vẫn là nhạc cụ an toàn nhất.

Ông bà nhớ bài hát xưa rất rõ nhưng hay quên chuyện mới, có phải đáng lo?

Nhiều người cao tuổi nhớ chuyện và bài hát ngày xưa rõ hơn chuyện mới xảy ra, điều này khá thường gặp. Nếu ông bà quên tăng dần ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày, nên đưa đi khám để bác sĩ đánh giá. Thấy lú lẫn đột ngột hoặc yếu nửa người thì gọi 115 ngay.

Thử thách nhớ giai điệu có giúp con học nhạc giỏi không?

Không nên kỳ vọng như vậy. Thử thách cho con thêm dịp nghe kỹ và vỗ nhịp cùng cả nhà, nhưng học nhạc là chuyện khác, cần thầy và thời gian. Nếu con tỏ ra thích, đó là tín hiệu để cha mẹ tìm hiểu thêm, còn bản thân thử thách thì cứ để vui.

Làm sao để đoán bài không thành cuộc tranh giành giữa anh chị em?

Cho mỗi trẻ một lượt đoán riêng theo vòng, người khác giữ im lặng tới lượt mình. Người đoán ra không được thưởng mà được làm người ra đề, nên không có gì để tranh. Bài cho em nhỏ nên là bài em biết, để em cũng có lần đoán ra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138