SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Trí nhớ thời công nghệ

Vì sao ngày xưa thuộc cả chục số điện thoại, nay không nhớ nổi số người thân

Ngày trước ai cũng thuộc lòng số máy bàn nhà mình, nhà bạn thân, nhà ông bà. Nay nhiều người không nhớ nổi số của chính vợ con. Chuyện gì đã đổi?

Elderly Vietnamese hands holding a worn pocket notebook beside an old rotary telephone on a wooden table in a Hanoi tube house, soft window light, face out of frame

Ngày xưa người ta thuộc nhiều số điện thoại vì không có cách nào khác: muốn gọi thì phải tự bấm từng chữ số, và lặp đi lặp lại như thế hàng trăm lần cho tới khi con số nằm luôn trong đầu. Nay danh bạ làm thay việc đó. Bạn chạm vào một cái tên, máy tự gọi, nên não không còn lý do để giữ dãy số. Không nhớ số của người thân không phải dấu hiệu trí nhớ kém đi, mà là dấu hiệu trí nhớ đã thôi được giao việc đó.

Mục từ này kể lại chuyện thuộc số điện thoại qua ba thời — sổ tay và máy bàn, những chiếc điện thoại di động đầu tiên, rồi danh bạ đồng bộ — giải thích vì sao một dãy số lại khó nhớ đến vậy, khi nào việc không thuộc số trở thành bất tiện thật, và gợi ý một thử thách nhỏ để cả nhà xem mình còn giữ được bao nhiêu con số trong đầu.

Thời máy bàn: vì sao ai cũng thuộc lòng cả chục số

Hãy nhớ lại một gia đình có máy bàn khoảng vài chục năm trước. Số nhà mình, số nhà ông bà, số cơ quan của bố, số nhà bạn thân, số của cô hàng xóm có điện thoại để nhờ gọi giúp — mỗi số được bấm đi bấm lại từ tuần này sang tuần khác. Nhiều nhà còn có cuốn sổ nhỏ để cạnh máy, nhưng chính việc mở sổ, dò tên, đọc từng chữ số rồi quay hoặc bấm đã là một lần ôn. Sau vài chục lần như vậy, ngón tay và miệng thuộc trước cả khi người ta để ý mình đã thuộc.

Có thêm một lý do ít ai nghĩ tới: số lượng số điện thoại cần dùng khi ấy không nhiều. Một người bình thường gọi thường xuyên cho vài chục đầu mối là cùng. Con số ngắn hơn, ít người cần liên lạc hơn, và mỗi lần gọi đều buộc phải tự tay bấm. Ba điều kiện đó cộng lại tạo ra một bài tập lặp lại ngắt quãng rất đều — đúng kiểu ôn mà các nhà nghiên cứu trí nhớ xưa nay vẫn coi là bền nhất.

Người lớn tuổi hôm nay vẫn đọc vanh vách số máy bàn của nhà cũ dù đường dây ấy đã cắt từ lâu. Đó là bằng chứng sống cho thấy thứ gì được dùng đủ nhiều trong một giai đoạn sẽ ở lại rất lâu, kể cả khi không còn dùng nữa.

Vì sao một dãy số lại khó nhớ đến thế

Dãy số không có nghĩa. Một câu thơ có vần, một khuôn mặt có đặc điểm, còn một dãy chữ số thì gần như không có gì để bám vào. Não người giỏi nhớ cái có ý nghĩa, có hình ảnh, có câu chuyện; dãy số trần là loại thông tin "khô" nhất, nên phải lặp nhiều mới giữ được.

Trí nhớ tạm thời rất hẹp. Khi vừa nghe ai đọc số, bạn giữ nó trong trí nhớ tạm thời — phần trí nhớ chỉ chứa được vài mẩu thông tin cùng lúc. Nhà tâm lý học George Miller từng có bài viết nổi tiếng năm 1956 nói về con số "bảy cộng trừ hai"; các nghiên cứu về sau có xu hướng cho rằng sức chứa thật còn nhỏ hơn thế nếu không chia nhóm.

Chia nhóm cứu cả dãy. Người ta hay đọc số theo cụm ba hoặc bốn chữ số, có khi gắn cụm với năm sinh, với ngày quen thuộc. Mười chữ số rời biến thành ba bốn cụm, vừa đủ để giữ trong đầu trong lúc tìm bút. Thói quen đọc số theo cụm là cách tự nhiên mà ai cũng dùng mà không cần ai dạy.

Số di động dài hơn số máy bàn cũ. Số di động cần nhiều chữ số hơn, và từng có đợt đổi đầu số khiến những con số đã thuộc bỗng sai. Ai từng mất công thuộc lại số của cả nhà sau đợt đổi ấy sẽ hiểu vì sao nhiều người buông luôn việc nhớ.

Ngày ấy người ta giữ số bằng những cách gì

Không ai ngồi học thuộc số điện thoại như học bài, nhưng mỗi người đều có những cách riêng để con số dễ bám hơn. Có người gắn cụm số với năm sinh của ai đó trong nhà, có người nhận ra hai cụm đầu giống số nhà mình, có người đọc số thành một nhịp như câu hát. Trẻ con thì hay nhớ số nhà bạn thân bằng cách đọc to mỗi lần nhấc máy, vì sợ quay nhầm sang nhà người lạ và bị mắng.

Một thói quen phổ biến khác là ghi số lên chỗ dễ thấy: mặt trong cánh tủ, tờ lịch treo tường, mép bàn cạnh máy điện thoại. Chính việc liếc qua những chỗ đó hằng ngày cũng là một kiểu ôn tự nhiên. Nhiều gia đình còn giữ thói quen đọc số cho nhau nghe theo kiểu "số nhà dì Tư là ba cụm", rồi lần lượt đọc từng cụm, giống cách người ta truyền một câu thơ.

Điều đáng chú ý ở đây là không có cách nào trong số đó cần đến sự cố gắng lớn. Trí nhớ được nuôi bằng việc dùng lặp lại trong đời sống, cộng với một chút ý nghĩa gắn vào dãy số khô khan. Khi danh bạ ra đời, nó không lấy đi khả năng nhớ, mà lấy đi những lần dùng lặp lại ấy — và trí nhớ cho dãy số mất dần theo.

Ba thời của việc nhớ số điện thoại

Mỗi giai đoạn công nghệ đổi một chút cách người ta giữ số trong đầu. Bảng dưới gom lại điều đã thay đổi, theo quan sát chung chứ không phải số liệu đo đạc.

ThờiCách gọiSố cần giữ trong đầuĐiều xảy ra với trí nhớ
Máy bàn, sổ tayQuay hoặc bấm từng chữ sốVài chục số gọi thường xuyênLặp đều nên thuộc lòng, nhớ rất lâu
Điện thoại di động đầu tiênLưu tên trong máy, đôi khi vẫn bấm taySố của người thân, số mới quenBắt đầu thôi thuộc số mới, vẫn giữ số cũ
Danh bạ đồng bộChạm vào tên hoặc ảnhGần như không cần số nàoChỉ còn nhớ số của chính mình, có người quên cả số đó

Điểm đáng để ý: số của chính bạn vẫn hay được nhớ, vì bạn phải đọc nó cho người khác, điền vào giấy tờ, nhập khi nhận hàng. Đó lại đúng là con số được "ôn" nhiều nhất trong đời sống hiện đại. Trí nhớ đi theo việc sử dụng, không đi theo mức độ quan trọng của con số.

Không thuộc số có phải là trí nhớ kém đi

Câu hỏi này hay được đặt ra khi một người phát hiện mình không nhớ nổi số của mẹ, của con. Câu trả lời thận trọng là: chưa có cơ sở để nói như vậy. Việc không thuộc một loại thông tin mà mình không còn dùng tới cho thấy trí nhớ đang làm đúng việc của nó — giữ cái được dùng, thả dần cái không được dùng. Người thôi đi xe đạp vài năm vẫn đạp được, nhưng người thôi dùng một dãy số vài năm thì rất dễ quên, vì hai loại trí nhớ này khác nhau.

Điều đáng phân biệt là giữa không thuộc vì chưa từng phải thuộc và quên những thứ mình vẫn dùng hằng ngày. Bạn chưa bao giờ phải bấm số của người yêu mới quen thì đương nhiên không thuộc. Còn nếu một người lớn tuổi vốn đọc làu số nhà mình, nay bỗng không nhớ ra, đồng thời hay lạc ở đường quen, hay hỏi lại một chuyện nhiều lần trong ngày, thì đó là chuyện nên đi khám chứ không phải chuyện công nghệ. Bài này không bàn chẩn đoán; chỉ nhắc rằng thay đổi rõ rệt so với chính người đó trước kia mới là điều cần để ý.

Còn với đa số, không thuộc số chỉ là một lựa chọn ngầm: đã có máy nhớ hộ thì đầu óc dành chỗ cho việc khác.

Khi nào không thuộc số trở thành bất tiện thật

Phần lớn thời gian, giao việc nhớ số cho máy là hợp lý. Nhưng có những lúc máy không ở bên bạn, và khi đó một hai con số trong đầu đáng giá hơn cả danh bạ nghìn tên.

  • Điện thoại hết pin, rơi mất hoặc bị hỏng giữa đường, phải mượn máy người khác để gọi về nhà.
  • Trẻ nhỏ đi lạc ở chợ, ở khu vui chơi, cần đọc được số của bố hoặc mẹ cho người lớn giúp đỡ.
  • Người cao tuổi ra ngoài một mình, cần có một số để người đi đường liên lạc với con cháu.
  • Đăng nhập lại tài khoản trên máy mới, phải nhập số của người thân để nhận mã hoặc xác nhận.
  • Lúc khẩn cấp ở nơi sóng yếu, mượn được máy bàn hoặc máy của người lạ.

Nhiều gia đình giải quyết bằng cách chọn hai hoặc ba số "phải thuộc", tập cho cả nhà đọc được, và viết thêm một tấm thẻ giấy để trong ví hoặc cặp của trẻ. Với số khẩn cấp chung như 115 thì ai cũng nên thuộc, vì đó là số không cần danh bạ.

Thử thách nhỏ cho cả nhà: còn nhớ bao nhiêu số

Thử thách này không có điểm, không có thắng thua, chỉ để mỗi người tự thấy trí nhớ con số của mình đang ở đâu. Ông bà và cháu làm cùng sẽ vui hơn, vì ông bà thường thắng ở phần số cũ.

  1. Mỗi người lấy một tờ giấy, không cầm điện thoại, viết ra mọi số điện thoại nhớ được trong ba phút — số đang dùng hay số cũ đều được.
  2. Đối chiếu với danh bạ, đánh dấu số nào đúng hoàn toàn, số nào sai một hai chữ số.
  3. Cả nhà kể cho nhau nghe vì sao nhớ được con số ấy: gọi nhiều, có kỷ niệm, hay có một mẹo chia cụm riêng.
  4. Chọn chung hai số cả nhà cùng tập: mỗi tối đọc to một lần theo cụm, liên tục một tuần.
  5. Sau một tháng, viết lại lần nữa xem hai số ấy còn nằm trong đầu không.

Với trẻ nhỏ, chỉ cần một số của bố hoặc mẹ là đủ, tập bằng cách hát theo nhịp hoặc vỗ tay theo từng cụm. Đừng so con với anh chị hay với bạn; mục tiêu là con tự đọc được số khi cần, không phải đọc nhanh hơn ai.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao vẫn nhớ số máy bàn của nhà cũ dù đã bỏ máy hàng chục năm?

Con số đó được lặp lại rất nhiều lần trong một giai đoạn dài của đời bạn, thường gắn với tuổi nhỏ hoặc tuổi trẻ. Thông tin được ôn đều và gắn với nhiều kỷ niệm có xu hướng ở lại rất lâu, kể cả khi không còn dùng nữa.

Có nên cố thuộc lại số của tất cả người thân không?

Không cần. Thuộc hết là việc tốn công mà ít khi dùng tới. Hợp lý hơn là chọn hai ba số quan trọng nhất cho lúc khẩn cấp, thuộc thật chắc, còn lại để danh bạ lo.

Trẻ mấy tuổi thì nên tập nhớ số điện thoại của bố mẹ?

Không có mốc tuổi cố định. Khi trẻ đã đếm và đọc được dãy số, đã bắt đầu ra ngoài cùng người lớn ở chỗ đông người, bạn có thể tập dần bằng cách hát, chia cụm. Tập nhẹ, không ép, không so với trẻ khác.

Đọc số theo cụm ba hay cụm bốn thì dễ nhớ hơn?

Mỗi người quen một kiểu, nên cách tốt nhất là chia theo nhịp mà bạn đọc tự nhiên nhất. Điều quan trọng là luôn đọc cùng một cách, vì đổi kiểu chia cụm mỗi lần sẽ khiến trí nhớ phải học lại từ đầu.

Ông bà bỗng không nhớ số nhà mình nữa có đáng lo không?

Quên một lần chưa nói lên điều gì. Nếu đi kèm hay lạc đường quen, hỏi lại một chuyện nhiều lần, khó làm việc nhà vốn quen tay, bạn nên đưa ông bà đi khám. Nếu lú lẫn xuất hiện đột ngột, kèm yếu tay chân hay nói khó, hãy gọi 115 ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138