SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Thử thách trí nhớ vui cho cả nhà

Nhìn tranh rồi kể lại: thử thách nhớ chi tiết bức tranh, tấm ảnh cho cả nhà

Cách tổ chức thử thách nhìn tranh rồi kể lại tại nhà: chọn tranh, đặt câu hỏi theo tầng, biến thể dễ và khó, cách hỏi trẻ không thành bài kiểm tra.

Father and young daughter sitting on a balcony floor in Hue, an open picture book face down between them, the girl gesturing as she recalls, afternoon light, faces turned away

Thử thách nhìn tranh rồi kể lại đơn giản là thế này: cả nhà cùng nhìn một bức tranh hay tấm ảnh trong một lúc, úp tranh xuống, rồi lần lượt kể lại những gì mình nhớ. Sau đó người cầm tranh hỏi thêm vài câu về chi tiết, và mọi người lật tranh lên để đối chiếu. Một cuốn sách tranh, một tờ lịch cũ có hình, một tấm ảnh trong album gia đình là đủ.

Khác với khay đồ vật, tranh có bối cảnh và câu chuyện: ai đang làm gì, ở đâu, trời nắng hay mưa. Vì vậy thử thách này luyện cả nhìn lẫn kể, và hay mở ra những cuộc trò chuyện dài. Bài dưới đây gợi ý cách chọn tranh, cách đặt câu hỏi theo từng tầng, các biến thể theo độ tuổi và cách giữ để buổi tối không thành giờ kiểm tra bài.

Nhìn tranh rồi kể lại khác gì với các bài nhớ đồ vật

Khi nhớ một khay đồ, bạn nhớ từng món rời rạc. Khi nhớ một bức tranh, đầu óc thường nắm ý chính trước: đây là cảnh chợ, có một bà cụ đang bán rau, phía sau có con chó nằm ngủ. Chi tiết nhỏ như màu áo bà cụ, số quả cà chua trên mẹt thường mờ hơn nhiều. Chính khoảng cách giữa "ý chính nhớ rõ" và "chi tiết nhớ lờ mờ" làm thử thách này thú vị: ai cũng tự tin, đến lúc lật tranh mới thấy mình đã tự điền thêm những thứ không có.

Hiện tượng tự điền chi tiết này khá phổ biến. Đầu óc dùng hiểu biết sẵn có về một khung cảnh để lấp chỗ trống, nên người ta hay "nhớ" ra cái nón lá trong cảnh chợ quê dù tranh không vẽ. Đó không phải lỗi đáng lo, mà là cách trí nhớ thường vận hành, và nhìn thấy nó xảy ra ngay trước mắt là một trải nghiệm vui cho cả trẻ lẫn người lớn.

Vì có bối cảnh, tranh cũng hợp với những người không thích bị hỏi dồn. Người ít nói có thể bắt đầu bằng một câu tổng quát rồi thêm dần, người thích quan sát kỹ thì săn chi tiết nhỏ. Mỗi người có một kiểu nhớ, và thử thách này cho chỗ đứng cho cả hai.

Chọn tranh và ảnh cho từng lứa tuổi

Tranh tốt cho thử thách là tranh có đủ việc để kể nhưng không rối đến mức mắt không biết bắt đầu từ đâu. Một số gợi ý khi chọn:

  • Trẻ ba đến năm tuổi: tranh vẽ ít nhân vật, nét rõ, màu tươi, mỗi nhân vật làm một việc dễ gọi tên. Sách tranh thiếu nhi là nguồn sẵn nhất.
  • Trẻ sáu đến mười tuổi: tranh có nhiều nhân vật hơn, có hành động đang diễn ra, có vài chi tiết lẫn ở góc. Tranh minh hoạ truyện cổ tích, tranh cảnh phố, cảnh chợ rất hợp.
  • Trẻ lớn và người lớn: ảnh chụp thật, nhất là ảnh đông người hoặc cảnh đường phố. Ảnh chụp có nhiều chi tiết ngẫu nhiên mà người vẽ tranh không cố ý sắp đặt, nên khó hơn hẳn.
  • Ông bà: ảnh gia đình cũ, ảnh quê. Ông bà có thể nhớ cả những thứ nằm ngoài khung ảnh, và đó là lúc thử thách biến thành buổi kể chuyện.
  • Tránh: tranh có chữ là phần chính (người lớn đọc nhanh hơn trẻ, thành bất công), tranh có cảnh đáng sợ với trẻ nhỏ, và ảnh có người lạ mà nhà không biết nguồn.

Nếu dùng điện thoại để hiện ảnh, nên tắt màn hình hẳn khi đến phần kể, đừng chỉ úp máy xuống, vì trẻ hay lén lật lên. Tranh giấy vẫn tiện hơn: úp xuống bàn, ai cũng thấy rõ tranh đang được giấu.

Đặt câu hỏi theo bốn tầng, từ dễ đến khó

Phần hỏi là chỗ quyết định thử thách vui hay căng. Câu hỏi nên đi từ tổng quát xuống chi tiết, để ai cũng trả lời được vài câu đầu trước khi gặp câu khó.

TầngKiểu câu hỏiVí dụ
1. Tổng quátTranh vẽ cảnh gì, ở đâuĐây là cảnh ở chợ, ở biển hay trong nhà?
2. Nhân vậtCó ai, mỗi người đang làm gìCó mấy người? Người mặc áo đỏ đang làm gì?
3. Chi tiếtMàu sắc, số lượng, đồ vật nhỏCái giỏ màu gì? Trên bàn có mấy cái cốc?
4. Vị tríCái gì nằm ở đâu, cạnh cái gìCon mèo nằm bên trái hay bên phải cửa sổ?

Người cầm tranh không nhất thiết hỏi đủ bốn tầng. Với trẻ nhỏ, dừng ở tầng hai là vừa. Với trẻ lớn và người lớn, câu tầng bốn thường là câu khiến cả nhà tranh cãi vui vẻ nhất. Có một mẹo nhỏ: thỉnh thoảng hỏi một câu về thứ không có trong tranh, chẳng hạn "con chó màu gì?" khi tranh không hề có chó. Người trả lời "không có con chó nào" thật ra đang nhớ rất tốt, và câu hỏi bẫy này giúp cả nhà thấy rõ việc đầu óc tự điền chi tiết.

Câu hỏi bẫy chỉ nên dùng thỉnh thoảng và nói rõ sau đó là câu bẫy, để trẻ không cảm thấy bị lừa.

Một buổi nhìn tranh rồi kể lại khoảng hai mươi phút

Dưới đây là một khung buổi tối gợi ý cho gia đình có trẻ tiểu học, bạn có thể co giãn tuỳ không khí.

  1. Chọn ba bức tranh, độ khó tăng dần. Người cầm tranh xem trước để chuẩn bị vài câu hỏi cho mỗi tranh.
  2. Tranh thứ nhất: cả nhà nhìn một phút. Úp tranh. Mỗi người kể một câu về tranh theo vòng, không ai được nói lại điều người trước đã nói.
  3. Người cầm tranh hỏi ba câu ở tầng một và hai. Lật tranh lên đối chiếu, chỉ vào những gì cả nhà bỏ sót.
  4. Tranh thứ hai: nhìn bốn mươi lăm giây. Lần này mỗi người được kể tự do, rồi người cầm tranh hỏi thêm hai câu tầng ba.
  5. Tranh thứ ba: nhìn ba mươi giây. Đổi vai: trẻ lớn nhất làm người hỏi, người lớn trả lời. Trẻ rất thích được hỏi ngược bố mẹ.
  6. Kết thúc bằng một câu hỏi mở không có đúng sai: nếu được bước vào bức tranh thứ ba, con muốn đứng ở chỗ nào? Câu này kéo thử thách sang phần tưởng tượng và khép buổi tối nhẹ nhàng.

Nếu thấy trẻ bắt đầu mệt hay cáu ở tranh thứ hai thì dừng luôn. Một buổi ngắn mà còn hứng thú tốt hơn một buổi đủ ba tranh mà kết thúc bằng nước mắt.

Biến thể dễ và biến thể khó

Kể cùng nhau. Bản dễ nhất: cả nhà cùng góp lời dựng lại bức tranh, ai nhớ gì nói nấy, không có lượt. Hợp với trẻ ba, bốn tuổi và với lần đầu làm.

Nhìn từng phần. Che nửa tranh bằng tờ giấy, chỉ nhìn một nửa, sau đó mới nhìn nửa kia. Chia nhỏ giúp trẻ không bị ngợp với tranh nhiều chi tiết.

Vẽ lại. Sau khi úp tranh, mỗi người có ba phút vẽ lại bằng bút chì. Không ai cần vẽ đẹp; thứ được so là chi tiết nào có mặt. Trẻ hay nhớ những thứ người lớn bỏ qua, và bản vẽ là bằng chứng vui để cả nhà xem.

Hai tranh gần giống. Nhìn tranh thứ nhất, úp xuống, rồi đưa tranh thứ hai đã sửa vài chi tiết. Người làm phải chỉ ra chỗ khác mà không được lật tranh đầu lên. Khó hơn hẳn bài tìm điểm khác khi nhìn hai tranh cạnh nhau.

Kể sau một ngày. Nhìn tranh buổi sáng, đến bữa tối mới hỏi. Khoảng cách dài cho thấy rõ điều gì còn lại trong đầu sau khi những việc khác chen vào, và nhiều khi cả nhà ngạc nhiên vì nhớ được nhiều hơn mình tưởng.

Ảnh của chính nhà mình. Dùng ảnh chụp ở chuyến đi chơi gần nhất. Mọi người vừa nhớ ảnh, vừa nhớ cả chuyến đi, và sẽ có những tranh luận đáng yêu kiểu "hôm đó em mặc áo xanh chứ".

Vì sao nhìn tranh rồi kể lại vui với cả trẻ lẫn người lớn

Phần vui nhất nằm ở lúc lật tranh lên. Người lớn vừa kể chắc nịch rằng có ba đứa trẻ trong tranh, hoá ra chỉ có hai; đứa con năm tuổi lại nhớ đúng con chim đậu trên mái mà cả nhà bỏ qua. Trong khoảnh khắc đó, thứ bậc thường ngày trong nhà đảo ngược một chút, và trẻ được nếm cảm giác mình nhìn thấy điều người lớn không thấy.

Thử thách này cũng tự nhiên sinh ra chuyện để nói. Một bức tranh cảnh chợ dẫn tới câu hỏi bà ngày xưa đi chợ thế nào; một tấm ảnh bãi biển gợi lại chuyến đi Khánh Hoà mùa hè năm nào. Cái được giữ lại sau buổi tối thường không phải là ai nhớ mấy chi tiết, mà là những mẩu chuyện bật ra quanh bức tranh.

Với người lớn, đây còn là dịp tự để ý xem mình hay bỏ sót gì: có người nhớ người mà quên đồ vật, có người nhớ màu mà quên vị trí. Không cần sửa gì cả, chỉ cần biết thêm một chút về cách mình nhìn thế giới, thế là đủ thú vị cho một buổi tối không màn hình.

Hỏi trẻ thế nào để thử thách không thành bài kiểm tra

Rủi ro lớn nhất của thử thách nhìn tranh là người lớn vô tình biến nó thành giờ dò bài. Giọng hỏi dồn, câu "con nhìn kỹ chưa", tiếng thở dài khi trẻ nói sai, đều làm trẻ thu lại. Cách hỏi tốt là hỏi như người cũng đang tò mò: "Bố quên mất rồi, cái giỏ màu gì nhỉ?" Khi người lớn cũng quên và nói ra điều đó, trẻ thấy việc quên là bình thường.

Khi trẻ nhớ sai, đừng sửa ngay. Lật tranh lên và để trẻ tự tìm. Trẻ tự nhìn ra "à, con mèo màu vàng chứ không phải màu đen" thì không thấy xấu hổ, ngược lại còn thích thú vì phát hiện ra. Lời khen nên nhắm vào cách quan sát cụ thể, như "con để ý cả cái cửa sổ ở góc, bố không thấy đâu", chứ không phải "con giỏi nhất nhà".

Trong nhà có nhiều trẻ khác tuổi thì mỗi trẻ một câu hỏi vừa sức, người lớn chọn câu cho từng đứa. Không đếm xem ai trả lời đúng nhiều hơn. Muốn trẻ thấy mình tiến bộ thì so với chính trẻ: tuần trước con kể được ba điều về tranh, tuần này con kể được cả chuyện ông lão đang làm gì. Nếu trẻ không muốn kể thì cho trẻ làm người cầm tranh, vai này cũng cần nhìn kỹ để đặt câu hỏi.

Câu hỏi thường gặp

Nên cho trẻ nhìn tranh trong bao lâu?

Với tranh vẽ ít chi tiết, khoảng một phút là thoải mái cho trẻ mẫu giáo. Tranh nhiều chi tiết hoặc ảnh chụp thì cho người lớn khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm giây. Quan trọng là cùng một khoảng thời gian cho mọi người trong một lượt, còn con số bạn tự chỉnh theo phản ứng của cả nhà.

Con hay bịa thêm chi tiết không có trong tranh, có đáng lo không?

Thường không. Điền thêm chi tiết hợp bối cảnh là cách trí nhớ của cả người lớn lẫn trẻ em hay vận hành. Lật tranh lên cho con tự đối chiếu là đủ. Nếu con lẫn lộn thật và giả trong nhiều chuyện đời thường đến mức bạn lo, nên hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.

Có thể dùng tranh trong sách giáo khoa của con không?

Dùng được, nhưng nên chọn tranh ở phần con đã học qua, và nói rõ đây là thử thách vui chứ không phải ôn bài. Nếu thấy con căng thẳng khi nhìn sách giáo khoa thì đổi sang sách tranh khác, để thử thách giữ được cảm giác ngoài giờ học.

Thử thách này hợp với người lớn tuổi không?

Rất hợp, nhất là khi dùng ảnh gia đình cũ. Ông bà thường kể được nhiều điều ngoài khung ảnh và con cháu được nghe chuyện. Nên chọn ảnh rõ, đủ sáng, cho nhìn lâu hơn, và coi phần trò chuyện sau đó là phần chính chứ không phải số câu trả lời đúng.

Làm sao để trẻ không lén nhìn lại tranh?

Úp tranh xuống bàn ở chỗ ai cũng thấy, hoặc người cầm tranh giữ trong tay. Nói trước luật một lần là đủ. Nếu trẻ vẫn lén nhìn, có thể cho trẻ làm người hỏi ở lượt sau; được giữ tranh là cách hay để trẻ hiểu vì sao cần công bằng.

Nhìn tranh rồi kể lại có phải là cách học thuộc bài không?

Không. Đây là thử thách quan sát và nhớ lại cho vui, không phải phương pháp học bài. Những kỹ thuật ghi nhớ để học hay để thi trí nhớ là chuyện khác, có những nguyên tắc riêng. Ở nhà, cứ để thử thách nhìn tranh là khoảng thời gian cả nhà cùng nhìn và cùng cười.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138