SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Lời đồn về trí nhớ

Người thuận tay trái có trí nhớ tốt hơn không: lời đồn và điều nghiên cứu thấy

Người thuận tay trái có nhớ giỏi, thông minh hơn không? Điều các nghiên cứu lớn thấy, giả thuyết về người dùng được cả hai tay, và vì sao không nên dán nhãn.

Close view of a left hand sketching on a blank notebook page at a school desk in Thai Nguyen, sleeve of a white uniform, blurred classmates behind, cool morning light

Chưa có bằng chứng vững chắc rằng người thuận tay trái có trí nhớ tốt hơn hay thông minh hơn người thuận tay phải; các phân tích gộp nhiều nghiên cứu lớn thường thấy khác biệt, nếu có, là rất nhỏ. Một số nghiên cứu gợi ý mức độ "thuận một tay rõ rệt" hay "linh hoạt cả hai tay" có thể liên quan tới vài kiểu trí nhớ, nhưng kết quả chưa thống nhất.

Mục từ này kể lời đồn ấy từ đâu ra, các nghiên cứu nói gì kèm những chỗ còn để ngỏ, và vì sao việc dán nhãn "thuận tay trái nên thông minh" — hay ngược lại — đều không giúp ích gì cho người được dán.

Lời đồn nói gì và từ đâu ra

Trên mạng xã hội, bạn dễ gặp những danh sách "người nổi tiếng thuận tay trái" kèm lời bình rằng người thuận tay trái sáng tạo hơn, nhớ tốt hơn, giỏi toán hơn. Một số danh sách còn gán nhầm cho những nhân vật lịch sử mà thật ra không có tư liệu chắc chắn về tay thuận của họ. Danh sách dài và tên tuổi lớn tạo cảm giác có quy luật, nhưng chọn ra người nổi tiếng có cùng một đặc điểm thì với đặc điểm nào cũng làm được.

Lời đồn còn bám vào một hình dung phổ thông về não: tay trái do bán cầu não phải điều khiển, mà bán cầu phải được gắn với sáng tạo, nên người thuận tay trái "dùng não phải nhiều hơn". Hình dung chia não thành bên logic, bên sáng tạo này đã bị giới thần kinh học coi là quá đơn giản: hai bán cầu luôn phối hợp với nhau trong hầu hết mọi việc. Chuyện não trái não phải là một lời đồn riêng; ở đây chỉ cần nhớ rằng nền móng của lời đồn tay trái vốn đã lung lay.

Ở chiều ngược lại, trong quá khứ, nhiều nơi lại coi thuận tay trái là điều không hay, và trẻ bị ép đổi tay. Hai lời đồn trái chiều này có chung một lỗi: gán cho tay thuận ý nghĩa lớn hơn nhiều so với điều nó thật sự nói lên.

Điều nghiên cứu thấy, kèm những chỗ còn để ngỏ

Khác biệt trung bình về trí tuệ rất nhỏ. Các phân tích gộp dữ liệu của rất nhiều người cho thấy chênh lệch trung bình về điểm trí tuệ giữa người thuận tay trái và tay phải, nếu có, nhỏ tới mức không có ý nghĩa thực tế. Trong mỗi nhóm, khác biệt giữa các cá nhân lớn hơn rất nhiều khác biệt giữa hai nhóm.

Chưa có bằng chứng rõ về trí nhớ nói chung. Không có kết luận được chấp nhận rộng rãi rằng người thuận tay trái nhớ giỏi hơn. Những tuyên bố kiểu "người thuận tay trái nhớ tốt hơn bao nhiêu phần trăm" thường không dẫn được nguồn đáng tin.

Giả thuyết về "độ thuận" thay vì "tay nào". Một hướng nghiên cứu cho rằng điều đáng xét có thể không phải bạn thuận tay nào, mà là bạn thuận một tay rõ rệt hay dùng được cả hai tay khá linh hoạt. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận nhóm linh hoạt làm tốt hơn ở vài bài nhớ sự kiện. Đây là kết quả còn tranh luận, chưa được lặp lại đủ để kết luận.

Tay thuận hình thành từ nhiều yếu tố. Gen, môi trường trong bào thai, tập quán văn hoá đều được cho là góp phần, và chưa có một gen đơn lẻ nào quyết định. Vì vậy, tay thuận không phải cửa sổ nhìn thẳng vào năng lực trí nhớ.

Tay thuận thật sự liên quan tới điều gì

Gạt lời đồn sang một bên, tay thuận vẫn là một đề tài nghiêm túc của khoa học não, chỉ là ở những khía cạnh khác. Điều được ghi nhận khá rõ là chuyện vùng xử lý ngôn ngữ: ở phần lớn người thuận tay phải, ngôn ngữ được xử lý chủ yếu ở bán cầu não trái. Ở người thuận tay trái, phần lớn cũng vậy, nhưng có một tỉ lệ cao hơn người xử lý ngôn ngữ ở bên phải hoặc dàn đều cả hai bên.

Điều này thú vị với các nhà nghiên cứu vì nó cho thấy cách não chia việc giữa hai bên có thể khác nhau giữa người với người. Nhưng nó không có nghĩa là người thuận tay trái nói giỏi hơn, nhớ chữ giỏi hơn hay kém hơn. Khác cách tổ chức không đồng nghĩa với khác năng lực.

Tay thuận cũng được nghiên cứu trong thể thao. Ở những môn đối kháng một chọi một, người thuận tay trái đôi khi được cho là có lợi thế vì đối thủ ít quen gặp họ. Lợi thế này, nếu có, đến từ sự hiếm gặp chứ không phải từ đầu óc, và càng cho thấy nhiều "ưu điểm" gắn với tay trái thực ra là chuyện tình huống. Hiểu tay thuận theo cách này giúp bạn giữ được sự tò mò mà không rơi vào lời đồn: tay thuận nói lên vài điều về cách cơ thể và não được tổ chức, không nói lên ai giỏi hơn ai.

Đặt lời đồn cạnh dữ liệu

Bảng dưới gom những câu hay nghe về người thuận tay trái liên quan tới đầu óc, kèm mức độ có cơ sở theo hiểu biết hiện nay.

Câu hay ngheĐiều được biếtMức tin cậy
Thuận tay trái thì thông minh hơnKhác biệt trung bình rất nhỏ, gần như không đáng kểLời đồn
Thuận tay trái thì nhớ giỏi hơnChưa có bằng chứng thuyết phụcLời đồn
Thuận tay trái thì sáng tạo hơnKết quả không nhất quán, khó đo "sáng tạo"Chưa đủ cơ sở
Dùng được cả hai tay thì nhớ sự kiện tốt hơnVài nghiên cứu nhỏ gợi ý, còn tranh luậnGiả thuyết
Tập dùng tay không thuận sẽ tăng trí nhớKhông có bằng chứng tập đổi tay làm trí nhớ tốt lênLời đồn

Hàng cuối đáng chú ý vì đôi khi được quảng cáo như một bài luyện não. Tập dùng tay không thuận có thể là một thử thách vui, nhưng việc nó làm trí nhớ tốt lên thì chưa có cơ sở; đừng biến nó thành gánh nặng cho trẻ.

Vì sao lời đồn này hấp dẫn

Người thuận tay trái là nhóm thiểu số, ở nhiều nơi được ước tính khoảng một phần mười dân số. Nhóm nhỏ thường được chú ý hơn, và mọi điểm nổi bật của một người thuận tay trái dễ được gắn với tay thuận của họ. Một bạn thuận tay trái học giỏi, cả lớp sẽ nhớ; mười bạn thuận tay phải học giỏi thì không ai thấy có gì để kể.

Lời đồn cũng mang một ý an ủi. Người thuận tay trái từng phải sống trong thế giới thiết kế cho tay phải: kéo, ghế có mặt bàn gập, cách cầm bút được dạy, nhiều khi còn bị la mắng. Câu "thuận tay trái là người thông minh" giống như một sự bù đắp, và vì vậy nó được chia sẻ nhiệt tình.

Hiểu được lý do này giúp ta nhìn lời đồn bằng sự cảm thông thay vì chế giễu. Nhưng một lời khen không có cơ sở vẫn là gánh nặng: đứa trẻ được kỳ vọng "thuận tay trái nên phải giỏi" có thể thấy mình có lỗi khi kết quả không như mong đợi.

Còn một chuyện nữa: lời đồn dễ được chia sẻ vì người đọc không mất gì khi tin. Không ai phải trả tiền, không ai bị hại ngay, nên chẳng mấy ai bỏ công kiểm. Chính những lời đồn vô hại bề ngoài như vậy lại sống lâu nhất, và lặng lẽ củng cố thói quen gán năng lực cho một đặc điểm cơ thể — thói quen mà ở chỗ khác có thể gây hại thật.

Điều nên làm thay vì dán nhãn

Dù bạn thuận tay nào, hay đang nuôi một đứa trẻ thuận tay trái, những điều dưới đây hữu ích hơn bất kỳ lời đồn nào:

  • Để trẻ dùng tay tự nhiên của mình. Ép đổi tay không làm trẻ giỏi hơn và có thể làm trẻ căng thẳng; nếu băn khoăn về cách cầm bút, hỏi giáo viên hoặc chuyên gia vận động trẻ em.
  • Chuẩn bị dụng cụ hợp tay: kéo cho tay trái, chỗ ngồi không va khuỷu tay với bạn bên cạnh, vở để nghiêng phù hợp.
  • Khen nỗ lực và sự tiến bộ của chính trẻ, không khen "vì con thuận tay trái".
  • Nếu bạn muốn trí nhớ tốt hơn, những thứ có cơ sở vẫn là ngủ đủ, hiểu trước khi học thuộc, ôn lại theo thời gian — bất kể tay nào cầm bút.
  • Khi đọc một tuyên bố "người thuận tay X thì Y", hỏi lại: nghiên cứu bao nhiêu người, khác biệt lớn tới đâu, có ai kiểm lại chưa.

Tay thuận là một nét riêng thú vị của mỗi người, đáng tò mò, đáng tìm hiểu, nhưng không phải lời tiên đoán về đầu óc.

Một bài tự quan sát nhỏ về tay thuận

Nếu tò mò, bạn có thể tự xem mức độ "thuận" của mình mà không cần thiết bị gì. Hãy nghĩ xem bạn dùng tay nào cho từng việc: viết, ném bóng, cầm thìa, đánh răng, cầm kéo, mở nắp lọ, bấm điện thoại. Rất nhiều người phát hiện ra mình không thuận hoàn toàn một bên: viết tay phải nhưng mở nắp lọ tay trái, hoặc cầm đũa tay phải nhưng ném bóng tay trái.

Trong nghiên cứu, người ta dùng những bảng hỏi kiểu này để xếp người tham gia vào các mức từ thuận rõ một bên tới linh hoạt cả hai bên, thay vì chỉ chia đôi trái phải. Đó cũng là lý do một số nghiên cứu cho rằng chia đôi đơn giản bỏ sót nhiều thông tin.

Bài quan sát này không nói gì về trí nhớ hay trí thông minh của bạn. Nó chỉ cho thấy tay thuận phức tạp hơn một ô đánh dấu, và một lời đồn dựa trên cách chia đôi đơn giản khó mà đúng với số đông. Nếu cả nhà cùng làm, đây có thể là một buổi trò chuyện thú vị: ai trong nhà thuận kiểu gì, có giống ông bà không, và có ai từng bị ép đổi tay ngày nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Ép trẻ thuận tay trái sang tay phải có ảnh hưởng trí nhớ không?

Không có bằng chứng rõ rằng đổi tay làm hại trí nhớ, nhưng ép đổi tay có thể gây căng thẳng, chậm viết và làm trẻ mất tự tin. Hiện nay nhiều chuyên gia giáo dục khuyên để trẻ dùng tay tự nhiên của mình và hỗ trợ cách cầm bút phù hợp.

Người thuận cả hai tay có đặc biệt không?

Người dùng hai tay thành thạo như nhau cho mọi việc khá hiếm; phần lớn người "thuận cả hai" vẫn có một tay trội hơn ở vài việc. Một số nghiên cứu xét mối liên hệ giữa sự linh hoạt này và trí nhớ, nhưng kết quả còn tranh luận, chưa nên coi là năng lực đặc biệt.

Tập viết tay trái có làm não phát triển hơn không?

Tập một kỹ năng mới nào cũng khiến não thích nghi với kỹ năng đó, nhưng chưa có cơ sở cho thấy tập viết tay không thuận làm trí nhớ hay trí tuệ nói chung tốt lên. Nếu bạn thích thử, cứ coi đó là một thử thách vui, không phải bài luyện não.

Có phải người thuận tay trái học ngoại ngữ giỏi hơn không?

Không có bằng chứng thuyết phục cho điều này. Khả năng học ngoại ngữ phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc, cách học, động lực và môi trường nhiều hơn hẳn so với tay thuận.

Bố mẹ thuận tay trái thì con có thông minh hơn không?

Tay thuận có một phần di truyền, nhưng không có cơ sở để nói con của người thuận tay trái thông minh hơn. Trí tuệ của trẻ chịu ảnh hưởng của rất nhiều gen và của môi trường sống, học tập, không đọc ra được từ tay thuận của bố mẹ.

Tại sao có danh sách rất nhiều người nổi tiếng thuận tay trái?

Vì có rất nhiều người nổi tiếng, nên chọn ra những ai thuận tay trái thì danh sách nào cũng dài. Một số tên trong các danh sách lan truyền còn không có tư liệu chắc chắn. Muốn biết có liên hệ thật hay không, phải so sánh cả nhóm lớn, không phải chọn ví dụ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138