SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Thử thách trí nhớ vui cho cả nhà

Luật vui cho thử thách trí nhớ gia đình: không ganh đua, không loại ai, không so bì

Mười luật vui giúp thử thách trí nhớ trong nhà không thành cuộc so tài: chia mức theo người, đổi vai, không loại ai, lời khen đúng chỗ, xử lý khi con khóc vì quên.

Mother, father and three children of different ages laughing around a low table on a rooftop in Da Nang at dusk, the youngest hiding a small cloth bundle behind her back

Luật vui cho thử thách trí nhớ gia đình gói trong ba ý: mỗi người một mức khó riêng, không ai bị loại khỏi vòng, và trẻ chỉ so với chính mình của lần trước. Giữ được ba ý đó, gần như mọi thử thách nhớ khay đồ, nhìn tranh, kể nối truyện hay vỗ nhịp đều giữ được không khí vui, kể cả trong nhà có trẻ hay hơn thua.

Bài này dành cho những gia đình đã thử vài lần và thấy buổi tối kết thúc bằng cảnh em khóc, anh dỗi, bố mẹ phải phân xử. Dưới đây là mười luật cụ thể, bảng đổi luật hay gây căng sang luật nhẹ nhàng hơn, những câu khen nên nói và nên tránh, cùng cách xử lý khi có người khóc vì quên.

Vì sao thử thách trí nhớ trong nhà dễ thành cuộc so tài

Thử thách trí nhớ có đáp án rõ ràng: món nào mất, câu nào đúng, nhịp nào sai. Đáp án rõ ràng thì so sánh cũng rõ ràng. Chỉ cần ai đó nói "anh nhớ được tám món, em mới được năm", buổi tối đã chuyển sang một cuộc đua mà người nhỏ nhất gần như chắc chắn thua.

Anh chị em khác tuổi nhau vài năm là khác nhau rất nhiều về khả năng nhớ và nói. Trẻ năm tuổi không thể nhớ ngang trẻ mười tuổi, và chính trẻ năm tuổi không hiểu vì sao. Trẻ chỉ thấy mình lúc nào cũng thua. Sau vài lần như vậy, trẻ sẽ từ chối tham gia hoặc phá đám, và người lớn lại tưởng trẻ "không thích".

Người lớn cũng góp phần mà không để ý: reo lên "con giỏi quá" với đứa nhớ nhiều, im lặng với đứa nhớ ít. Hoặc vô tình nói "em con bằng tuổi con mà nhớ được nhiều hơn". Những câu nhỏ đó tích lại thành cảm giác trong nhà có người giỏi và người kém. Luật vui không phải để cấm cạnh tranh tuyệt đối, mà để thử thách quay về đúng mục đích: cùng nhau nhìn, nghe, nhớ và cười.

Mười luật vui áp dụng cho mọi thử thách trí nhớ

Không cần áp đủ mười luật ngay từ đầu. Chọn vài luật hợp với nhà mình, nói rõ trước khi bắt đầu, rồi thêm dần.

  • Mỗi người một mức. Trẻ nhỏ nhớ ít món hơn, nhìn lâu hơn; người lớn nhớ nhiều món hơn, nhìn ngắn hơn.
  • Không ai bị loại. Quên thì được nhắc hoặc làm người mở đầu lượt mới, không phải ra ngồi ngoài.
  • Không công bố ai được bao nhiêu. Mỗi người tự biết kết quả của mình, không ai đọc to bảng so sánh.
  • Trẻ so với chính mình. Lần trước nhớ được ba, lần này thử bốn. Không so với anh chị, bạn bè.
  • Đổi vai đều đặn. Ai cũng được làm người ra đề, người giữ khăn, người ngân nhạc.
  • Người lớn cũng quên và nói ra. Khi người lớn quên, cứ thoải mái nhận là quên.
  • Không chế giễu. Không cười nhạo câu trả lời sai, không bắt chước giọng hát lệch.
  • Thời gian ngắn, dừng khi còn vui. Kết thúc lúc cả nhà còn muốn làm thêm, không kéo đến khi có người mệt.
  • Không thưởng vật chất cho người nhớ nhiều. Nếu có quà, quà là cho cả nhà, như cùng ăn kem sau buổi.
  • Ai không muốn thì được ngồi xem. Ngồi xem cũng là tham gia; nhiều trẻ xem vài lượt rồi tự xin vào.

Luật nên được nói bằng giọng nhẹ nhàng, như thể là luật của chính thử thách, không phải luật người lớn đặt ra để quản trẻ. Trẻ lớn có thể được mời góp thêm luật, và luật do trẻ đề xuất thường được trẻ giữ tốt hơn.

Đổi luật hay gây căng sang luật nhẹ nhàng hơn

Nhiều luật quen thuộc từ các cuộc thi được bê nguyên vào nhà. Chúng không sai, nhưng trong một gia đình có trẻ nhỏ thì dễ làm buổi tối căng thẳng. Bảng dưới gợi ý cách đổi.

Luật hay gây căngVì sao căngLuật thay thế
Ai sai thì bị loạiNgười nhỏ nhất bị loại đầu tiên, ngồi chờ lâuSai thì làm người mở đầu lượt mới
Ai trả lời trước được tínhNgười nhanh miệng thắng, người nghĩ chậm không có cơ hộiTrả lời theo vòng, mỗi người một lượt
Đếm điểm suốt buổiBiến buổi tối thành bảng xếp thứ tựKhông đếm; nếu muốn, mỗi người tự nhớ kết quả của mình
Cùng một độ khó cho mọi ngườiBất công cho trẻ nhỏ, nhàm cho người lớnMỗi người một mức, nói rõ từ đầu
Người thắng được chọn quàTrẻ tập trung vào quà, thua thì dỗiQuà chung cho cả nhà sau buổi
Phạt người quênTrẻ sợ sai, không dám đoánKhông phạt; quên thì cả nhà cùng xem lại

Một gia đình có trẻ lớn thích cạnh tranh có thể giữ một chút yếu tố thi đua giữa người lớn với nhau hoặc giữa những trẻ cùng tuổi, nếu tất cả đều đồng ý. Điều cần tránh là để trẻ nhỏ luôn ở thế thua trong một cuộc đua mà trẻ không thể thắng.

Lời khen nên nói và câu nên tránh

Khen cách làm, không khen con số. "Con nhìn kỹ cả góc khay" hay "con nhắc được cả chi tiết cái diều" có ích hơn "con nhớ được tám món, giỏi quá". Khen cách làm giúp trẻ biết mình làm đúng điều gì để lặp lại.

Khen sự cố gắng khi trẻ quên. "Con nghĩ lâu lắm, gần ra rồi đấy" cho trẻ thấy quên không phải là thất bại. Trẻ sẽ dám thử lần sau.

Tránh so sánh, kể cả so sánh tích cực. "Con giỏi hơn anh" nghe như lời khen, nhưng vẫn là so sánh. Anh nghe thấy, và chính trẻ được khen cũng bắt đầu lo giữ vị trí.

Tránh câu gán nhãn. "Con hay quên lắm", "bé này trí nhớ kém", "anh nó thì thông minh" là những nhãn dán dễ đi theo trẻ lâu hơn người lớn tưởng.

Tránh thở dài, lắc đầu. Trẻ đọc nét mặt người lớn rất nhanh. Một tiếng thở dài khi trẻ trả lời sai nói nhiều hơn mọi lời động viên sau đó.

Khen cả người lớn. Khi bố nhớ được một chi tiết khó, mẹ có thể khen y như khen con. Trẻ thấy lời khen trong nhà dành cho cách làm, không dành riêng cho trẻ con.

Khi trẻ khóc hoặc dỗi vì quên

Dù luật tốt đến đâu, sẽ có lúc một đứa trẻ khóc vì không nhớ ra, hoặc dỗi vì thấy anh chị nhớ nhiều hơn. Các bước gợi ý:

  1. Dừng thử thách một chút. Không tiếp tục vòng như không có gì. Người lớn ngồi cạnh trẻ.
  2. Gọi tên cảm xúc. "Con buồn vì không nhớ ra cái thìa à?" Trẻ thấy được hiểu thì dịu xuống nhanh hơn.
  3. Không giải thích lý lẽ ngay. Đừng nói "có gì đâu mà khóc" hay "thua thì thôi". Chờ trẻ bình tĩnh.
  4. Cho trẻ một vai dễ chịu. Mời trẻ làm người giữ khăn, người lấy đồ ra khỏi khay. Vai này không có đúng sai.
  5. Chỉnh mức cho trẻ. Lượt sau, giảm số món hoặc tăng thời gian nhìn cho trẻ mà không nói to trước cả nhà.
  6. Kết thúc bằng một lượt trẻ làm được. Buổi tối nên khép lại khi trẻ vừa có một lần nhớ ra, để ký ức về thử thách là ký ức vui.

Nếu trẻ thường xuyên khóc dữ dội vì những chuyện nhỏ ở nhiều hoàn cảnh khác nhau, không chỉ trong thử thách, bạn có thể trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em để hiểu con hơn.

Khi người lớn trong nhà cũng muốn thắng

Có những ông bố, bà mẹ, anh chị lớn rất thích thắng, và thử thách trí nhớ đánh thức tính hiếu thắng đó. Người lớn trả lời cướp lời trẻ, tranh luận gay gắt về việc quả chanh có cuống hay không, hay cố tình ra đề khó để làm trẻ bí. Trẻ nhìn vào sẽ học theo đúng như thế.

Cách nhẹ nhàng nhất là cho người lớn hiếu thắng một thử thách riêng: mức khó nhất, thời gian nhìn ngắn nhất, chuỗi dài nhất. Thi đua giữa những người lớn với nhau, nếu ai cũng thích, không có gì sai. Điều cần giữ là trẻ nhỏ không bị kéo vào cuộc đua đó.

Một cách khác là giao cho người lớn hiếu thắng vai người ra đề cho trẻ. Khi ra đề, người lớn phải nghĩ xem đề nào vừa sức trẻ, và thường sẽ mềm đi khi thấy trẻ hớn hở vì đoán ra. Đó cũng là bài học nhỏ cho chính người lớn: niềm vui của thử thách gia đình nằm ở người khác vui, không phải ở mình thắng.

Chia mức khó theo người mà không ai thấy bị coi thường

Mỗi người một mức là luật quan trọng nhất, nhưng cũng dễ làm sai nhất. Nếu người lớn tuyên bố "em bé thì được nhìn lâu hơn vì em còn nhỏ", trẻ năm tuổi có thể thấy mình bị coi là kém. Trẻ lớn lại có thể phàn nàn là bất công. Cách chia mức cần khéo một chút.

Một cách là gắn mức với vai trò thay vì với tuổi. Ví dụ, trong thử thách khay đồ, mỗi người được giao một "nhiệm vụ" khác nhau: người này nhớ tên món, người kia nhớ màu, người nọ nhớ vị trí. Nhiệm vụ nhớ tên dễ hơn nhớ vị trí, nhưng nghe thì ngang hàng. Trẻ nhỏ nhận nhiệm vụ dễ mà không cảm thấy mình được nhường.

Cách khác là để chính trẻ chọn mức. Đặt ra ba mức có tên vui như "khay nhỏ", "khay vừa", "khay to", trẻ tự chọn và có thể đổi sau mỗi lượt. Trẻ thường chọn đúng sức mình hơn người lớn tưởng, và khi tự chọn, trẻ không thể phàn nàn là bất công. Có lúc trẻ chọn mức quá khó và bí; lúc đó chỉ cần hỏi lượt sau con muốn thử mức nào, không cần nhắc lại chuyện vừa rồi.

Với người lớn, mức khó cao nhất cũng nên được nói như một thử thách vui chứ không phải một lời tuyên bố người lớn giỏi hơn. Khi người lớn ở mức khó nhất vẫn quên một món, cả nhà có dịp cười, và trẻ thấy rằng mức khó là khó thật, với tất cả mọi người.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ thích thi đua thì có nên cấm hẳn không?

Không cần cấm. Trẻ thích thi đua có thể thi với chính mình của lần trước, hoặc thi với người lớn ở mức khó hơn. Điều cần tránh là để trẻ nhỏ hơn luôn ở thế thua. Nếu tất cả trẻ đều cùng tuổi và đều thích, một chút thi đua nhẹ vẫn được.

Làm sao để trẻ tự so với chính mình mà không cần ghi chép?

Người lớn chỉ cần nhớ đại khái và nhắc nhẹ: tuần trước con nhớ được ba món, hôm nay thử bốn nhé. Trẻ lớn có thể tự nhớ mức của mình. Không cần sổ sách hay bảng biểu, vì ghi chép kỹ quá lại dễ thành bảng so sánh.

Anh chị em hay chế giễu nhau khi sai, phải làm sao?

Nói rõ luật không chế giễu trước khi bắt đầu. Khi có người cười nhạo, dừng lại một chút và nhắc luật, không la mắng. Giao cho trẻ hay chế giễu vai người ra đề cho em, để trẻ thấy ra đề vừa sức người khác cũng là một thử thách.

Có nên để trẻ thắng cố ý không?

Không nên cố tình nhường một cách lộ liễu, trẻ thường nhận ra và thấy mất vui. Cách tốt hơn là chỉnh mức khó cho từng người để ai cũng có cơ hội làm được. Khi mức khó vừa sức, trẻ tự làm được mà không cần ai nhường.

Những luật này có áp dụng cho lớp học hay câu lạc bộ không?

Phần lớn áp dụng được, như mỗi người một mức, không loại ai, không công bố bảng so sánh, khen cách làm. Lớp học đông người thì cần thêm cách tổ chức theo nhóm nhỏ. Ở bài này, luật được viết cho bối cảnh gia đình, nơi có nhiều lứa tuổi cùng ngồi một vòng.

Trẻ không muốn tham gia thì có nên ép không?

Không nên ép. Cho trẻ ngồi xem hoặc làm việc khác gần đó. Nhiều trẻ quan sát vài lượt, thấy cả nhà vui và không ai bị chê, rồi tự xin tham gia. Ép trẻ vào chỉ làm trẻ gắn thử thách với cảm giác bị bắt buộc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138