SieuDinh.comSiêu Đỉnh
Trí nhớ của loài vật

Mèo có nhớ chủ không: mèo nhận ra giọng, nhớ nhà và nhớ cả nơi từng làm nó sợ

Mèo nhận ra giọng chủ, biết tên mình, nhớ lãnh thổ và nhớ lâu cả chiếc lồng đi khám. Vì sao mèo trông lạnh lùng và cách giúp mèo nhớ điều dễ chịu.

Low angle in a worn apartment hallway in Ho Chi Minh City, a tabby cat sitting by an open wooden door as the legs of a person in sandals step inside, warm evening light

Mèo có nhớ chủ. Mèo nhận ra giọng người nuôi giữa nhiều giọng lạ, nhiều con phân biệt được tên mình với những từ nghe na ná, và mèo nhớ rất kỹ lãnh thổ của nó: chỗ ăn, chỗ ngủ, lối đi trong nhà. Chỉ là cách mèo thể hiện kín đáo hơn chó, nên người ta dễ tưởng mèo "chẳng nhớ ai".

Mục từ này giải thích vì sao mèo trông lạnh lùng, mèo nhận ra chủ bằng gì, chuyện mèo tìm về nhà cũ, vì sao mèo nhớ dai chiếc lồng đi khám, và trí nhớ của mèo già. Những chỗ nghiên cứu còn ít, bài sẽ nói rõ để bạn khỏi mang về kể như chân lý.

Vì sao người ta tưởng mèo không nhớ ai

Gọi chó, chó chạy tới vẫy đuôi. Gọi mèo, nhiều khi mèo chỉ khẽ xoay tai, liếc mắt rồi nằm yên. Phản ứng nhỏ đó dễ bị hiểu là "nó chẳng quan tâm", nhưng thực ra là "nó nghe rồi, nhận ra rồi, chỉ chưa muốn đứng dậy".

Có một nghiên cứu ở Nhật được nhắc nhiều: người ta cho mèo nghe giọng của chủ và giọng người lạ gọi tên nó, mèo không chạy tới với ai cả, nhưng cử động tai và đầu rõ hơn khi nghe giọng chủ. Nghĩa là mèo phân biệt được, chỉ là không biểu hiện kiểu chó.

Lý do có lẽ nằm ở lịch sử. Chó được con người chọn giống hàng nghìn năm để làm việc cùng người và đáp lại lệnh gọi. Mèo sống gần người chủ yếu vì có chuột quanh kho lúa, phần lớn tự lo liệu, ít bị chọn lọc để vâng lời. Một con mèo ít phản ứng không có nghĩa là trí nhớ kém, mà là nó có phong cách giao tiếp riêng.

Mèo nhận ra chủ bằng những gì

Giọng nói. Mèo phân biệt giọng người quen với người lạ, và nhiều con nhận ra tên mình. Một số thí nghiệm còn gợi ý mèo "hình dung" được chủ đang ở đâu qua tiếng nói, và có vẻ ngạc nhiên khi giọng chủ phát ra từ chỗ bất ngờ.

Mùi. Mèo cọ má, cọ đầu vào chân người là để đánh dấu mùi của nó lên người đó. Mùi chung giữa mèo và người trong nhà là một phần quan trọng của cảm giác "người nhà".

Nếp sinh hoạt. Mèo nhớ giờ cho ăn rất giỏi, và thường biết ai trong nhà hay cho ăn, ai hay chơi, ai hay ôm. Nhiều con kêu đánh thức đúng người vào đúng giờ sáng.

Những tiếng động đi kèm người. Tiếng chìa khoá tra vào ổ, tiếng dép quen trên cầu thang, tiếng cửa tủ lạnh — mèo nối các âm thanh này với việc ai đó sắp xuất hiện hay sắp có ăn. Nhiều con mèo đã ngồi chờ ở cửa trước khi người kịp bước vào, vì tai mèo nghe được những tiếng mà người trong nhà không để ý.

Khuôn mặt thì chưa chắc. Nghiên cứu về việc mèo nhận ra mặt người còn ít và kết quả chưa rõ. Mèo có vẻ dựa vào giọng, mùi, cách cử động nhiều hơn là nhìn mặt. Khi chưa có đủ bằng chứng, nói "mèo nhớ mặt chủ" là nói quá.

Mèo gắn bó với người đến đâu

Nhớ một người và gắn bó với người đó là hai chuyện liền nhau. Các nhà nghiên cứu hành vi từng mượn một cách quan sát vốn dùng cho trẻ nhỏ: để con vật ở một căn phòng lạ cùng người chăm sóc, cho người đó rời đi một lúc rồi quay lại, và xem con vật phản ứng ra sao. Một nghiên cứu theo cách này với mèo con cho thấy phần lớn mèo có kiểu gắn bó "an toàn": khi người quen trở lại, mèo yên tâm hơn, tiếp tục khám phá phòng chứ không bám chặt hay né tránh.

Kết quả đó nên được hiểu cho đúng mức. Nó cho thấy mèo có thể coi người chăm sóc là chỗ dựa giữa nơi lạ, tức là mèo nhớ và phân biệt người đó với những người khác. Nó không nói mèo yêu chủ theo cách người yêu nhau, và cũng không có nghĩa con mèo nào cũng như vậy: có những con nhút nhát, có những con từng sống ngoài đường lâu năm nên dè dặt hơn.

Trong đời thường, dấu hiệu gắn bó của mèo thường nhỏ và dễ bỏ qua: mèo đi theo bạn từ phòng này sang phòng khác, nằm gần chứ không nhất thiết nằm trong lòng, nheo mắt chậm khi nhìn bạn, dựng đuôi thẳng khi bạn bước vào. Đó là cách một con vật kín đáo cho bạn biết nó nhớ bạn là ai.

Mèo nhớ nhà: chuyện mèo tìm về chỗ cũ

Ở nhiều nơi có câu "chó theo người, mèo theo nhà". Câu này không hoàn toàn đúng, vì mèo cũng gắn bó với người, nhưng nó phản ánh một điều có thật: mèo nhớ lãnh thổ rất kỹ. Một con mèo quen đi lại ngoài sân, ngoài xóm có trong đầu cả một tấm bản đồ gồm lối đi trên tường rào, góc mái nhà hàng xóm, chỗ có nắng buổi sáng, chỗ có chó dữ cần tránh.

Vì vậy chuyện mèo tìm về nhà cũ sau khi chuyển đi không hiếm, nhất là khi nhà mới cách không xa. Có những chuyện mèo về được từ nơi rất xa, nhưng phần lớn là chuyện kể, khó kiểm chứng, và chưa ai giải thích chắc mèo định hướng bằng cách nào ở khoảng cách lớn. Nên nghe những chuyện ấy như chuyện hay, đừng coi là khả năng mèo nào cũng có.

Hệ quả thực tế: khi chuyển nhà, mèo quen ra ngoài có thể cố quay lại lãnh thổ cũ và bị lạc giữa đường. Nhiều người nuôi mèo có kinh nghiệm khuyên giữ mèo trong nhà một thời gian sau khi chuyển, cho mèo khám phá nhà mới từng phòng, đặt đồ dùng quen của mèo ở chỗ dễ thấy, rồi mới cho ra ngoài dần dần nếu gia đình vẫn cho mèo đi lại tự do.

Mèo nhớ dai những điều đáng sợ

Nhiều người nuôi mèo biết cảnh này: vừa lôi chiếc lồng vận chuyển ra, mèo đã biến mất dưới gầm giường. Mèo không cần hiểu "đi khám bệnh" là gì; nó chỉ cần nhớ rằng lần trước chiếc lồng đi kèm xe cộ ồn ào, mùi lạ, bị giữ chặt và kim tiêm. Một hai lần như vậy là đủ để mèo nối chiếc lồng với cảm giác tệ.

Kiểu học liên tưởng này rất mạnh ở mèo và kéo dài lâu. Tiếng máy hút bụi, một người khách từng giẫm phải đuôi, chiếc bình xịt nước từng bị dùng để đuổi mèo khỏi bàn — đều có thể thành những thứ mèo nhớ và tránh rất lâu sau đó.

Điều này cũng là lời nhắc về cách dạy mèo. Phạt mèo bằng cách quát, xịt nước, đánh có thể làm mèo nhớ người phạt là nguồn đáng sợ, chứ chưa chắc nhớ hành vi bị cấm. Thay vào đó, cho mèo một lựa chọn tốt hơn — trụ cào móng thay cho ghế sofa, chỗ cao để ngồi thay cho mặt bếp — thường hiệu quả hơn và không làm hỏng sự tin tưởng giữa mèo và người.

Giúp mèo nhớ chiếc lồng là thứ dễ chịu

Nếu mèo đã sợ lồng, bạn có thể dạy lại trí nhớ đó trong vài tuần. Cách này nhẹ nhàng, không ép mèo.

  1. Để lồng mở cửa ở một góc yên tĩnh trong nhà, ngay cả những ngày không đi đâu, để lồng thành một món đồ bình thường.
  2. Lót trong lồng tấm vải có mùi của mèo hoặc của người nhà.
  3. Thỉnh thoảng đặt một miếng thức ăn mèo thích vào trong lồng rồi đi chỗ khác, để mèo tự vào lấy.
  4. Khi mèo đã tự vào nằm, thử khép cửa vài giây rồi mở, thưởng ngay. Tăng dần thời gian.
  5. Tập nhấc lồng lên đi vài bước trong nhà rồi đặt xuống, cho mèo ra và thưởng.
  6. Ngày đi khám, phủ một tấm khăn lên lồng để mèo bớt thấy cảnh lạ, giữ lồng chắc và thăng bằng trên xe.

Mục đích không phải là làm mèo quên chuyện khám bệnh, mà là thêm vào trí nhớ của mèo những lần chiếc lồng không dẫn tới điều gì tệ. Càng nhiều lần dễ chịu, nỗi sợ càng nhạt.

Lời đồn về trí nhớ của mèo

Mèo có nhiều chuyện kể không kém gì chó. Bảng dưới chỉ gom những câu liên quan tới việc nhớ và quên.

Lời đồnĐiều đang được biết
Mèo chỉ nhớ nhà, không nhớ ngườiMèo nhận ra giọng, mùi của chủ và gắn bó với người chăm sóc; mèo cũng nhớ lãnh thổ rất kỹ. Hai thứ không loại trừ nhau.
Mèo quên chủ sau vài ngày xaKhông có cơ sở. Mèo có thể dè dặt khi gặp lại vì mùi người đã khác sau chuyến đi, rồi nhanh chóng quen lại.
Mèo thù dai, nhớ để trả đũaMèo nhớ và tránh những gì gắn với sợ hãi. Gọi là "trả đũa" là gán suy nghĩ của người cho mèo.
Mèo không học được gìMèo học nhanh những gì có lợi cho nó: tiếng mở hộp thức ăn, cách mở cửa, cách gọi người dậy.

Phần lớn lời đồn về mèo bắt nguồn từ việc đọc mèo bằng thước đo của chó. Đặt mèo vào đúng lối sống của nó, nhiều điều "khó hiểu" trở nên dễ hiểu.

Khi mèo già quên lối, kêu đêm

Mèo sống lâu hơn nhiều so với trước nhờ chăm sóc tốt hơn, và cùng với tuổi già có thể đến những thay đổi: mèo kêu to lúc đêm khuya, đứng ngẩn trong phòng quen, đi vệ sinh ngoài khay, ít chải lông, ngủ nhiều hơn hoặc lẫn lộn giờ giấc. Người nuôi hay gọi nôm na là mèo "lẫn".

Những thay đổi đó có thể do tuổi già, nhưng cũng có thể do bệnh khác: mắt kém, tai kém, đau khớp làm mèo khó trèo vào khay, hay những bệnh trong người mà chỉ khám mới biết. Vì vậy đừng tự kết luận và đừng tự cho mèo uống thuốc. Ghi lại những gì bạn thấy, từ khi nào, rồi đưa mèo đến bác sĩ thú y.

Ở nhà, giữ mọi thứ quen thuộc giúp mèo già nhiều nhất: khay vệ sinh ở chỗ cũ và dễ bước vào, bát nước gần chỗ nằm, đèn ngủ nhỏ ban đêm, ít dời đồ đạc. Với một trí nhớ đang mờ dần, một ngôi nhà không đổi là tấm bản đồ đáng tin nhất.

Câu hỏi thường gặp

Mèo có nhớ chủ cũ khi được nhận nuôi lại không?

Mèo có thể giữ trí nhớ về mùi, giọng và nếp sinh hoạt của chủ cũ, nhưng chưa có nghiên cứu nào đo được mèo nhớ bao lâu. Nhiều con mèo được nhận nuôi lại vẫn gắn bó tốt với chủ mới; việc nhớ chủ cũ không ngăn mèo tạo gắn bó mới.

Mèo có biết tên mình không?

Nhiều con mèo phân biệt được tên mình với các từ khác có độ dài và âm điệu giống nhau, theo một số thí nghiệm. Tuy vậy mèo có thể nhận ra tên mà vẫn chọn không đến. Gọi tên kèm điều dễ chịu như thức ăn hay vuốt ve sẽ giúp mèo đáp lại nhiều hơn.

Vì sao mèo đi chơi xa mấy ngày vẫn biết đường về?

Mèo quen đi lại ngoài trời có trí nhớ lãnh thổ tốt, nhớ lối đi, mốc quen và có thể cả mùi của khu vực. Khi lãnh thổ quen không quá xa nhà, việc tìm đường về không có gì lạ. Những chuyện mèo về từ khoảng cách rất xa thì khó kiểm chứng.

Mèo có nhớ con của mình sau khi tách đàn không?

Mèo mẹ chăm con rất kỹ trong những tuần đầu, nhưng sau khi mèo con lớn và tách ra, các quan sát cho thấy nhiều mèo mẹ không đối xử với con như trước. Chuyện mèo có còn "nhận ra" con theo mùi hay không thì chưa có câu trả lời chắc.

Mèo có nhớ người từng bắt nạt nó không?

Mèo học nhanh những gì gắn với nỗi sợ, nên có thể tránh một người từng làm nó đau hay hoảng trong thời gian dài. Muốn lấy lại sự tin tưởng, người đó nên để mèo tự lại gần, không đuổi bắt, thỉnh thoảng đặt thức ăn ở gần rồi lùi ra.

Mèo kêu đêm nhiều có phải do nhớ chủ cũ không?

Mèo kêu đêm có nhiều lý do: đói, buồn chán, động dục, tuổi già, hay đau ốm. Nhớ chủ cũ là cách giải thích dễ chạm lòng người nhưng không nên vội nghĩ tới đầu tiên. Nếu mèo kêu đêm kéo dài hoặc kèm thay đổi khác, hãy đưa mèo đến bác sĩ thú y.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138